Việc eo biển Hormuz một lần nữa rơi vào tình trạng gần như tê liệt sau khi thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đổ vỡ đang tạo ra làn sóng lo ngại sâu rộng trên thị trường năng lượng toàn cầu. Không chỉ khiến giá dầu tăng mạnh, cuộc khủng hoảng lần này còn cho thấy các công cụ dự phòng mà thế giới từng dựa vào để giảm thiểu cú sốc nguồn cung đã gần như cạn kiệt.
Điểm nghẽn chiến lược của năng lượng thế giới
Nằm giữa Iran và Oman, eo biển Hormuz từ lâu được xem là một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất hành tinh. Mỗi ngày, khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu đi qua khu vực này, khiến bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể gây chấn động thị trường quốc tế.
Theo số liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), trong nửa đầu năm 2025, lưu lượng dầu vận chuyển qua Hormuz đạt trung bình 20,9 triệu thùng/ngày, tương đương khoảng 1/4 tổng lượng dầu giao dịch bằng đường biển trên toàn thế giới.
Chính vì vậy, việc tuyến đường này bị đình trệ đã nhanh chóng tác động đến tâm lý nhà đầu tư và đẩy giá dầu Brent tăng vọt.
“Van an toàn” đã cạn
Khác với giai đoạn khủng hoảng trước, thị trường dầu mỏ hiện không còn nhiều dư địa để hấp thụ cú sốc mới. Trong 4 tháng Hormuz bị phong tỏa trước đó, các nước phương Tây và châu Á đã huy động gần như toàn bộ công cụ chính sách để bù đắp thiếu hụt nguồn cung.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết các nước thành viên đã xả gần 3/4 trong tổng số 400 triệu thùng dầu dự trữ khẩn cấp theo kế hoạch được công bố từ tháng 3/2026. Đây được xem là đợt giải phóng kho dự trữ chiến lược lớn nhất trong lịch sử, nhằm bù đắp mức thiếu hụt khoảng 4 triệu thùng/ngày trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 5/2026.
Một nhà giao dịch dầu mỏ được Financial Times dẫn lời đã mô tả tình hình hiện tại bằng nhận định ngắn gọn: “Chúng tôi đã sử dụng gần như mọi lớp đệm bảo vệ còn lại”.
Bà Amrita Sen, Giám đốc nghiên cứu thị trường của Energy Aspects, cũng cho rằng khi xung đột Iran bùng phát, thị trường còn khoảng 400 triệu thùng tồn kho dư thừa. Tuy nhiên, hiện nay lượng dự phòng này gần như không còn đáng kể.
Giá dầu phản ứng mạnh
Sự thiếu hụt các nguồn lực dự phòng khiến thị trường phản ứng nhanh hơn bằng giá cả. Sau khi giảm xuống quanh 70 USD/thùng khi thỏa thuận ngừng bắn được công bố, giá dầu Brent đã tăng trở lại trên 87 USD/thùng vào ngày 14/7, trước khi chốt quanh mức 85 USD/thùng vào ngày 15/7, tăng hơn 10% chỉ trong vòng một tuần.
Trước đó, trong đợt căng thẳng hồi tháng 4/2026, giá Brent từng đạt đỉnh 126 USD/thùng. Tuy nhiên, khi đó thị trường vẫn còn các “van an toàn” như kho dự trữ chiến lược và lượng tồn kho dư thừa, giúp hạn chế mức độ hoảng loạn.
Theo Rapidan Energy Group, việc đóng cửa eo biển Hormuz đã tạo ra đợt gián đoạn nguồn cung dầu mỏ lớn nhất trong lịch sử hiện đại. Nếu tình trạng này kéo dài, thị trường có thể đối mặt với một đợt tăng giá mạnh hơn do không còn nhiều nguồn lực để bù đắp.
Các tuyến thay thế không đủ sức gánh vác
Dù một số quốc gia vùng Vịnh có thể chuyển hướng xuất khẩu qua các cảng khác, khả năng thay thế Hormuz vẫn rất hạn chế. Saudi Arabia đã tăng lượng dầu xuất khẩu qua Biển Đỏ lên khoảng 5 triệu thùng/ngày, nhưng con số này vẫn thấp hơn đáng kể so với khoảng 7 triệu thùng/ngày từng đi qua Hormuz trước xung đột.
Trong khi đó, Iraq và Kuwait gần như không có tuyến vận chuyển thay thế, khiến dòng dầu xuất khẩu của hai quốc gia này bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Áp lực còn gia tăng khi Nga – nhà xuất khẩu dầu diesel lớn thứ hai thế giới – cũng gặp gián đoạn nguồn cung do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào hệ thống lọc dầu. Giá hợp đồng tương lai dầu diesel tại châu Âu đã tăng khoảng 14% trong tuần qua.
Châu Á chịu tác động trực tiếp
Phần lớn dầu thô đi qua eo biển Hormuz được vận chuyển tới các nền kinh tế châu Á. Theo EIA, khoảng 89% lượng dầu qua tuyến đường này hướng tới châu Á, trong đó Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc chiếm tới 74%.
Điều này đồng nghĩa với việc bất kỳ cú sốc kéo dài nào tại Hormuz sẽ nhanh chóng lan sang khu vực châu Á thông qua giá nhiên liệu, lạm phát và chi phí sản xuất tăng cao.
Bài học về an ninh năng lượng
Cuộc khủng hoảng Hormuz lần này không chỉ là câu chuyện về biến động giá dầu ngắn hạn. Nó cho thấy sự mong manh của hệ thống cung ứng năng lượng toàn cầu khi quá phụ thuộc vào một tuyến hàng hải duy nhất.
Kho dự trữ chiến lược, các biện pháp điều tiết nhập khẩu hay khả năng can thiệp thị trường đều là những nguồn lực hữu hạn. Khi các nguồn lực này đã được sử dụng gần hết, việc tái tạo chúng không thể diễn ra trong thời gian ngắn.
Vì vậy, bài toán đặt ra cho các quốc gia không chỉ là ứng phó với cú sốc trước mắt, mà còn phải xây dựng các lớp dự phòng sâu hơn và đa dạng hóa nguồn cung năng lượng. Chỉ khi giảm được sự phụ thuộc vào những “điểm nghẽn” như Hormuz, thế giới mới có thể hạn chế rủi ro từ các biến động địa chính trị trong tương lai.
