Global Times ngày 14/9 chỉ trích đề xuất “giảm tốc” phát triển AI tiên tiến của CEO Anthropic Dario Amodei là một “Cold War playbook”, cho rằng lập luận an toàn đang được gắn với mục tiêu giữ ưu thế công nghệ Mỹ và hạn chế năng lực AI của Trung Quốc. Phản ứng này xuất hiện sau khi Amodei không chỉ kêu gọi các phòng thí nghiệm phát triển mô hình chậm lại để kiểm soát rủi ro, mà còn đề nghị Washington siết xuất khẩu chip tiên tiến sang Trung Quốc và ngăn hoạt động “distillation” mà ông cho rằng giúp các phòng thí nghiệm Trung Quốc rút ngắn khoảng cách. Vì thế, cuộc tranh luận hiện không còn thuần túy là câu hỏi kỹ thuật “AI nguy hiểm tới đâu”, mà đã mở rộng sang quyền tiếp cận năng lực tính toán, luật kiểm soát xuất khẩu, lợi thế công nghiệp và quyền định hình luật chơi AI toàn cầu.
Global Times thực sự đã nói gì?
Reuters ngày 14/9 dẫn một xã luận của Global Times, tờ báo được hãng tin mô tả là “state-backed”, cho rằng bài viết của CEO Anthropic thoạt nhìn giống một đề xuất hợp lý về an toàn nhưng thực chất là một “Cold War playbook” nhằm vào Trung Quốc. Tờ báo lập luận rằng chương trình của Amodei không chỉ nhằm giảm rủi ro AI mà còn tìm cách: duy trì khoảng cách công nghệ có lợi cho Mỹ; dùng rào cản chip để làm chậm năng lực tính toán của Trung Quốc; ngăn các công ty Trung Quốc học từ mô hình Mỹ; và định hình quản trị AI toàn cầu theo một cấu trúc mà Trung Quốc có ít ảnh hưởng hơn.
Reuters dẫn Global Times gọi điều này là một dạng “silent AI Cold War” – một cuộc Chiến tranh Lạnh AI diễn ra dưới lớp ngôn ngữ về an toàn và quản trị. Cách mô tả này phản ánh một xu hướng lớn hơn trong truyền thông và chính sách công nghệ Trung Quốc: Bắc Kinh ngày càng nhìn các hạn chế chip, năng lực tính toán, mô hình nền tảng và quyền tiếp cận AI tiên tiến không chỉ như vấn đề thương mại, mà như cấu phần của cạnh tranh quyền lực công nghệ. Nó có giá trị như một tín hiệu chính trị và dư luận định hướng, nhưng không phải một nguồn pháp luật.
Ngày 12/9, Dario Amodei công bố bài viết “We Must Pace the Frontier”, lập luận rằng tốc độ gia tăng năng lực của các mô hình AI tiên tiến cần được làm chậm để tạo thêm thời gian cho việc kiểm thử, giám sát và xây dựng cơ chế quản trị. Ông đề xuất ba tầng:
Thứ nhất, đưa các đơn vị đánh giá độc lập vào bên trong những phòng thí nghiệm AI hàng đầu với quyền tiếp cận sâu hơn vào hệ thống và quy trình an toàn.
Thứ hai, các công ty AI tiên phong tự phối hợp về tiêu chuẩn an toàn và tốc độ phát triển để tránh việc một doanh nghiệp giảm tốc nhưng đối thủ lập tức tận dụng để vượt lên.
Thứ ba, tiến tới một cơ chế phối hợp quốc tế.
Nếu đề xuất chỉ dừng ở ba điểm này, phản ứng địa chính trị có thể ít gay gắt hơn.
Nhưng Amodei đồng thời nói rằng mức độ giảm tốc tại các nước dân chủ bị giới hạn bởi khoảng cách mà các công ty Mỹ đang có so với Trung Quốc. Ông kêu gọi tăng kiểm soát xuất khẩu chip tiên tiến, bảo vệ model weights và hạn chế hoạt động model distillation từ các công ty Trung Quốc. Đây chính là điểm biến một đề xuất an toàn kỹ thuật thành một đề xuất có hàm ý địa chiến lược. Trong khi đó, việc Mỹ hạn chế Trung Quốc tiếp cận GPU, thiết bị bán dẫn hoặc model weights là vấn đề an ninh quốc gia, kiểm soát xuất khẩu và cạnh tranh công nghệ.
Nhưng trong đề xuất của Amodei, hai tầng này gặp nhau ở một logic: Nếu Mỹ giảm tốc vì an toàn nhưng Trung Quốc không giảm, Mỹ có thể mất lợi thế. Khi lập luận được đặt như vậy, “giảm tốc an toàn” không còn chỉ là câu hỏi mức rủi ro tối ưu cho nhân loại. Nó trở thành bài toán: ai được giảm tốc; ai phải bị ngăn bắt kịp; và ai giữ lợi thế khi tất cả cùng giảm tốc. Đó là lý do Global Times có cơ sở để nói rằng yếu tố cạnh tranh quyền lực đã đi vào tranh luận.
Nhưng từ đó cũng không thể kết luận rằng mọi lo ngại an toàn AI chỉ là cái cớ địa chính trị. Các sự cố và cảnh báo kỹ thuật đang được chính các công ty Mỹ công bố, trong đó có năng lực tấn công mạng ở cấp độ ngày càng cao và những thử nghiệm cho thấy tác nhân AI có thể hành xử ngoài dự kiến. OpenAI gần đây cho biết GPT-6 Astra đã đạt ngưỡng “Critical” về năng lực an ninh mạng theo khung Preparedness Framework của chính công ty.
Reuters cho biết Sam Altman của OpenAI và Elon Musk của xAI đều công khai ủng hộ các phần quan trọng trong đề xuất của Amodei. Altman đặc biệt đồng ý với việc trao quyền tiếp cận sâu hơn cho các đơn vị đánh giá an toàn độc lập.
OpenAI cũng đang thúc đẩy một khuôn khổ an toàn có sự tham gia của bên thứ ba. Ngày 9/9, công ty công khai kêu gọi yêu cầu an toàn AI bắt buộc ở cấp liên bang Mỹ, dựa trên năng lực của từng mô hình, thay vì chỉ dựa vào các cam kết tự nguyện. Nhưng điều đó không có nghĩa toàn ngành hoặc Chính phủ Mỹ đã thống nhất về một “lệnh giảm tốc”.
Tổng thống Donald Trump ngày 13/9 công khai phản đối việc phóng đại rủi ro AI và nhấn mạnh Mỹ phải giữ vị trí dẫn đầu. Trong Quốc hội, các đề xuất cũng rất khác nhau. Một nhóm nghị sĩ muốn áp nghĩa vụ “duty of care” lên các nhà phát triển AI tiên tiến và cho phép Chính phủ ngăn phát hành mô hình có rủi ro nghiêm trọng.
Trong khi đó, Thượng nghị sĩ Bernie Sanders và Hạ nghị sĩ Greg Casar mới công bố kế hoạch đề xuất luật tạm dừng một số phát triển AI tiên tiến cho đến khi có chuẩn an toàn liên bang. Đây mới là đề xuất lập pháp, chưa phải luật hiện hành.
Ngày 17/7/2026, tại Hội nghị AI Thế giới ở Thượng Hải, Chủ tịch Tập Cận Bình nhấn mạnh AI cần được phát triển theo hướng “secure and controllable” – an toàn và kiểm soát được, đồng thời yêu cầu xây dựng pháp luật, cơ chế giám sát công nghệ, cảnh báo sớm và ứng phó khẩn cấp với rủi ro AI. Tuyên bố Chủ tịch của hội nghị cũng thừa nhận AI mang lại: rủi ro đạo đức; rủi ro dữ liệu; thách thức quản trị; và nguy cơ bị lạm dụng bởi các nhóm tội phạm hoặc cực đoan.
Trong cùng bài phát biểu tháng 7, ông Tập vừa yêu cầu tăng quản trị rủi ro, vừa phản đối việc mở rộng quá mức khái niệm an ninh quốc gia trong AI và đặt an ninh của một nước lên trên an ninh của nước khác.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng tuyên bố AI không nên trở thành tài sản độc quyền của các cường quốc và càng không nên bị chi phối bởi cạnh tranh phe khối. Trong Global AI Governance Initiative, Bắc Kinh kêu gọi: quản trị đa phương; quyền phát triển AI bình đẳng; chia sẻ lợi ích công nghệ; và phản đối việc dựng các nhóm khép kín hoặc rào cản cản trở quốc gia khác phát triển công nghệ. Do đó, xã luận Global Times ngày 14/9 thực chất phù hợp với một đường lối đã tồn tại lâu hơn: Trung Quốc chấp nhận quản trị AI, nhưng phản đối mô hình quản trị mà Bắc Kinh cho rằng được dùng để duy trì ưu thế công nghệ của Mỹ. Một nội dung rất đáng chú ý trong đề xuất của Amodei là model distillation. Distillation là kỹ thuật dùng đầu ra hoặc hành vi của một mô hình mạnh để huấn luyện hoặc cải thiện một mô hình khác.
Các nghị sĩ Mỹ đã giới thiệu BLADE Act vào tháng 8/2026 để ngăn các hoạt động “large-scale adversarial distillation” nhằm vào các mô hình Mỹ. Tuy nhiên, đây hiện là dự luật được giới thiệu, chưa phải luật đã có hiệu lực.
Trung Quốc ngược lại cho rằng distillation là kỹ thuật trung tính và phổ biến trong ngành. Bộ Thương mại Trung Quốc ngày 9/9 cáo buộc Mỹ “chính trị hóa” kỹ thuật này và cho rằng việc dùng nó làm căn cứ hạn chế công ty Trung Quốc là thiếu cơ sở. Nếu “giảm tốc AI” hiện chủ yếu vẫn là một đề xuất chính sách, thì hạn chế công nghệ bán dẫn đối với Trung Quốc đã đi xa hơn rất nhiều.
Mỹ trong nhiều năm đã sử dụng quy định xuất khẩu để hạn chế Trung Quốc tiếp cận một số chip AI tiên tiến, thiết bị sản xuất bán dẫn và công nghệ liên quan. Bộ Thương mại Mỹ giải thích các biện pháp này dưới góc độ an ninh quốc gia, đặc biệt là nguy cơ AI và siêu máy tính được sử dụng cho quân sự và các ứng dụng nhạy cảm. Đây là biện pháp pháp lý thực tế, khác với lời kêu gọi tự nguyện của CEO một công ty. Khi Amodei đề nghị gắn “pacing” với việc tăng kiểm soát chip, ông đang kết nối: quản trị rủi ro doanh nghiệp với
công cụ quyền lực nhà nước. Chính điểm này làm Trung Quốc có lý do nhìn đề xuất không chỉ qua lăng kính an toàn.
Amodei đề xuất các phòng thí nghiệm frontier phối hợp với nhau về tiêu chuẩn và tốc độ phát triển.
Nhưng nếu nhiều đối thủ lớn trên một thị trường cùng thỏa thuận hạn chế hoạt động cạnh tranh, câu hỏi luật chống độc quyền có thể xuất hiện.
Chính Amodei thừa nhận một cơ chế phối hợp rộng giữa các công ty Mỹ có thể cần targeted antitrust exemptions – ngoại lệ chống độc quyền có mục tiêu – để các doanh nghiệp có thể hợp tác về an toàn mà không vi phạm luật cạnh tranh.
Nếu Chính phủ Mỹ muốn biến sự phối hợp thành một cơ chế có tính hệ thống, có thể cần: quy định pháp luật; safe harbor; ngoại lệ chống độc quyền; hoặc một khuôn khổ giám sát nhà nước. Do đó, hiện chưa có một “cartel an toàn AI” có hiệu lực pháp lý chỉ vì một số CEO đồng ý về mặt nguyên tắc.
Tháng 7/2026, Trung Quốc thúc đẩy thành lập World Artificial Intelligence Cooperation Organization – WAICO, với trụ sở tại Thượng Hải. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết 29 quốc gia ký thỏa thuận thành lập tổ chức với tư cách thành viên sáng lập.
Trong Chiến tranh Lạnh thế kỷ XX, hai khối kinh tế – công nghệ bị phân tách rất sâu. AI ngày nay vẫn có chuỗi cung ứng đan xen: thiết bị quang khắc từ châu Âu; chip thiết kế ở Mỹ; sản xuất tại châu Á; data center toàn cầu; mã nguồn mở xuyên biên giới; và thị trường khách hàng quốc tế. Ngay cả khi Mỹ–Trung tăng kiểm soát công nghệ, quá trình “tách rời” không hoàn chỉnh.
Mặt khác, Trung Quốc và Mỹ cũng có lợi ích chung trong ngăn: AI gây thảm họa mạng; mô hình hỗ trợ phát triển vũ khí sinh học; hệ thống tự động gây leo thang quân sự; hoặc các tác nhân AI vượt khỏi khả năng kiểm soát. Chính vì vậy, Reuters cho biết hai nước vẫn được kỳ vọng thảo luận các rủi ro AI tiên tiến trong các cuộc tiếp xúc cấp cao. Điều này khiến tình hình hiện tại giống một cuộc cạnh tranh công nghệ có yếu tố hợp tác bắt buộc hơn là một sự chia tách tuyệt đối.
Ngày 14/9, cổ phiếu liên quan AI tại châu Á giảm mạnh sau cảnh báo từ các CEO ngành.SoftBank – một nhà đầu tư lớn của OpenAI có lúc giảm khoảng 13,2%.
Kioxia giảm tới 9,8%.
SK Hynix giảm khoảng 5,3%.
AP ghi nhận Samsung Electronics giảm khoảng 4,1% và TSMC giảm khoảng 1,2%.
Nhưng cũng phải tránh kết luận quá đơn giản rằng toàn bộ mức giảm do “Trung Quốc phản đối AI safety”. Reuters cho biết thị trường cùng lúc chịu sức ép từ: giá dầu tăng; kỳ vọng lãi suất cao hơn; rủi ro Trung Đông; và lo ngại định giá của nhóm công nghệ. Vì vậy, cảnh báo AI là một chất xúc tác đáng kể nhưng không phải biến duy nhất. Cách chia “Mỹ muốn an toàn – Trung Quốc muốn tăng tốc” không phản ánh đúng dữ liệu.
Tầng thứ nhất là an toàn kỹ thuật: mô hình có khả năng tự cải thiện, tấn công mạng, hỗ trợ vũ khí hay hành xử ngoài dự kiến hay không.
Tầng thứ hai là quản trị thị trường: ai đánh giá mô hình, khi nào được phát hành, công ty có nghĩa vụ pháp lý gì và có cần điều phối tốc độ hay không.
Tầng thứ ba là quyền lực quốc gia: ai giữ GPU, chip tiên tiến, model weights, dữ liệu, tiêu chuẩn quốc tế và lợi thế tính toán.
Khủng hoảng hiện nay xuất hiện vì ba tầng này đang chồng lên nhau. Một biện pháp có thể vừa thực sự giảm rủi ro, vừa đồng thời mang lại lợi thế chiến lược cho nước áp dụng nó.
Global Times có động cơ chính trị rõ ràng khi bảo vệ lợi ích công nghệ Trung Quốc. Nhưng một số yếu tố mà tờ báo chỉ ra có cơ sở thực tế: Amodei thực sự nói tốc độ giảm của các nền dân chủ phải tính tới lợi thế so với Trung Quốc; ông thực sự đề nghị siết chip; và ông thực sự kêu gọi xử lý hoạt động distillation của các phòng thí nghiệm Trung Quốc. Vì vậy, không thể mô tả đề xuất của ông như một chương trình an toàn hoàn toàn trung lập về địa chính trị.
Ngược lại, lập luận của Global Times cũng đi quá xa nếu xem toàn bộ mối lo AI chỉ là một âm mưu kiềm chế Trung Quốc. Các phòng thí nghiệm Mỹ đã công khai những bằng chứng thực tế về rủi ro mạng và hành vi mô hình; Quốc hội Mỹ cũng đang điều tra các sự cố cụ thể chứ không chỉ viện dẫn cạnh tranh Trung Quốc.
































































































