Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York tiếp tục diễn ra với hàng loạt hồ sơ an ninh và công nghệ lớn, từ chiến sự liên quan Iran, xung đột Nga – Ukraine và tình hình Gaza đến tranh luận về cách kiểm soát những rủi ro ngày càng lớn của trí tuệ nhân tạo.
Phần tranh luận chung của Đại hội đồng LHQ khóa 81 chính thức bắt đầu ngày 22/9 và kéo dài đến 28/9/2026. Khoảng thời gian này là dịp nguyên thủ, người đứng đầu chính phủ và đại diện cấp cao các nước trình bày quan điểm, đồng thời tiến hành hàng loạt cuộc gặp ngoại giao bên lề tại New York.
Trong bài phát biểu ngày 22/9, Tổng thống Mỹ Donald Trump bảo vệ chính sách của Washington đối với Iran và sử dụng ngôn từ cứng rắn về khả năng Mỹ tiếp tục sử dụng sức mạnh quân sự nếu không đạt được một thỏa thuận. Tuy nhiên, ngay sau đó ông cũng cho biết Mỹ và Iran đang tiếp xúc và bày tỏ tin tưởng một thỏa thuận cuối cùng có thể đạt được. Vì vậy, không nên mô tả tình hình tại LHQ đơn giản là Mỹ và Iran “đã quay lại đàm phán hòa bình”. Việc hai bên có tiếp xúc chưa đồng nghĩa đã thống nhất điều kiện chấm dứt xung đột, đạt thỏa thuận hạt nhân mới hoặc giải quyết các bất đồng về an ninh khu vực.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cũng có mặt tại New York trong tuần lễ cấp cao, khiến khả năng ngoại giao bên lề trở thành một trong những diễn biến được theo dõi sát. Sau cuộc gặp với ông Trump ngày 22/9, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy cho biết hai bên đã thảo luận về nỗ lực chấm dứt chiến tranh và khả năng hình thành một cơ chế ngừng tấn công qua lại vào các mục tiêu năng lượng. Kyiv nói họ sẵn sàng tham gia một thỏa thuận như vậy nếu Moscow có động thái tương ứng.
Đến ngày 23/9, chưa có cơ sở để viết rằng Nga và Ukraine đã đạt được một “thỏa thuận ngừng bắn năng lượng” có hiệu lực. Các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn và ông Zelenskyy đồng thời cảnh báo Nga có thể đang chuẩn bị một đợt tấn công quy mô lớn khác. Ở một kênh khác, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio có lịch gặp Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov tại New York ngày 23/9, cho thấy các cuộc tiếp xúc về Ukraine đang diễn ra ở nhiều cấp. Việc có các cuộc gặp này không đồng nghĩa các bên đã thu hẹp được những bất đồng cốt lõi về lãnh thổ, bảo đảm an ninh, viện trợ quân sự hoặc các điều kiện chấm dứt chiến tranh.
Tại phiên khai mạc, Tổng thư ký LHQ António Guterres kêu gọi giảm leo thang trên toàn Trung Đông và nhấn mạnh rằng dân thường vẫn đang trả giá cho những cuộc xung đột kéo dài. Ông tiếp tục ủng hộ giải pháp hai nhà nước đối với Israel và Palestine. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan cũng sử dụng bài phát biểu tại Đại hội đồng để kêu gọi thúc đẩy tái thiết Gaza và mở rộng sự công nhận đối với Nhà nước Palestine. Đây là lập trường của Ankara và một số quốc gia khác, không phải một phương án đã được toàn bộ thành viên LHQ thống nhất.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu dự kiến phát biểu trước Đại hội đồng ngày 24/9 và cho biết sẽ bảo vệ cách Israel tiến hành các chiến dịch quân sự của mình. Israel bác bỏ nhiều cáo buộc từ các bên chỉ trích và lập luận rằng các chiến dịch của nước này nhằm vào Hamas. Ngay trong phát biểu khai mạc, Chủ tịch Đại hội đồng khóa 81 cảnh báo thế giới không nên để một cuộc chạy đua kiểm soát AI vượt khỏi khả năng quản trị, đồng thời cho rằng chính phủ phải giữ vai trò trung tâm nhưng cần phối hợp với doanh nghiệp, giới khoa học và xã hội dân sự.
Tổng thư ký Guterres cũng kêu gọi xây dựng các cơ chế quản trị AI dựa trên khoa học, giám sát độc lập và hợp tác đa phương. Theo ông, tốc độ phát triển công nghệ hiện đang tạo sức ép lớn hơn lên năng lực điều phối quốc tế. Đáng chú ý hơn, Hội đồng Bảo an dự kiến thảo luận riêng ngày 23/9 về AI và an ninh quốc tế.
Reuters cho biết đại diện các công ty công nghệ Mỹ và Trung Quốc, trong đó có OpenAI, Anthropic và DeepSeek, được mời tham gia trao đổi. Hội đồng Bảo an từng tổ chức phiên thảo luận đầu tiên về rủi ro AI từ năm 2023. Các nước vẫn có khác biệt đáng kể về việc nên đặt mức độ kiểm soát tới đâu, có nên làm chậm phát triển các mô hình tiên tiến hay không, cũng như cách cân bằng an toàn với cạnh tranh công nghệ.
Trong bài phát biểu ngày 22/9, ông Trump cũng nhắc tới AI và nhấn mạnh vị thế công nghệ của Mỹ, nhưng cách tiếp cận của ông khác với lời kêu gọi tăng cường các hàng rào quản trị từ lãnh đạo LHQ. Reuters ghi nhận ông Trump hạ thấp một số cảnh báo về rủi ro AI và nhấn mạnh yếu tố cạnh tranh, trong khi Tổng thư ký Guterres kêu gọi giám sát đa phương mạnh hơn.
LHQ chưa đưa ra câu trả lời cuối cùng và cũng không có quyền đơn phương áp đặt một mô hình quản trị AI lên tất cả các quốc gia. Dù Iran, Ukraine, Gaza và AI đều nổi bật, không nên viết như thể đây là toàn bộ chương trình của Đại hội đồng. LHQ còn tổ chức các cuộc họp cấp cao về quyền phát triển ngày 23/9, khí hậu và chuyển đổi công bằng, nước biển dâng ngày 24/9, phòng ngừa và ứng phó đại dịch ngày 25/9, cùng nhiều hồ sơ về phát triển bền vững và cải cách hệ thống đa phương. Bản thân Tổng thư ký Guterres trong phát biểu mở đầu cũng đặt chiến tranh, AI bên cạnh khí hậu, bất bình đẳng kinh tế, nhân quyền và nhu cầu cải cách các thiết chế quốc tế.
































































































