AIIB cam kết tiếp tục tài trợ hạ tầng chiến lược tại Việt Nam

Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) khẳng định sẵn sàng mở rộng hỗ trợ Việt Nam trong giao thông, đường sắt, chuyển đổi xanh, năng lượng sạch, phát triển đô thị và kết nối xuyên biên giới. Điểm đáng chú ý sau cuộc gặp giữa Thủ tướng Lê Minh Hưng và Chủ tịch AIIB Trâu Gia Di ngày 12/9 không nằm ở một khoản vay mới đã được duyệt, mà ở đề xuất chuyển từ cách tiếp cận từng dự án riêng lẻ sang hợp tác theo chương trình, hình thành một danh mục đầu tư trung và dài hạn. Mô hình này có thể giúp Việt Nam chuẩn bị dự án sớm hơn, huy động đồng tài trợ và vốn tư nhân tốt hơn; nhưng mỗi khoản vay hay đầu tư cụ thể vẫn phải vượt qua quy trình thẩm định, phê duyệt, quản lý nợ và yêu cầu môi trường – xã hội riêng.

Ngày 12/9 tại New Delhi, trong khuôn khổ Hội nghị Thượng đỉnh BRICS lần thứ 18, Thủ tướng Lê Minh Hưng tiếp bà Trâu Gia Di, Chủ tịch AIIB nhiệm kỳ 2026–2031.

Thủ tướng đề nghị AIIB tiếp tục hỗ trợ các dự án hạ tầng quy mô lớn, có sức lan tỏa cao; ưu tiên chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, đô thị, kết nối vùng, đồng thời tăng hỗ trợ kỹ thuật cho khâu chuẩn bị dự án và thiết kế các cấu trúc tài chính mới. Phía Việt Nam cũng đề nghị AIIB đẩy mạnh đồng tài trợ với các định chế phát triển và khu vực tư nhân.

Đáng chú ý hơn, hai bên không chỉ trao đổi về từng công trình.

Thủ tướng đề nghị xây dựng danh mục dự án hợp tác trung và dài hạn; AIIB đồng tình rằng đây là hướng phù hợp để chuyển từ “từng dự án riêng lẻ” sang hợp tác theo chương trình, tạo một tập hợp dự án đủ chất lượng, đủ điều kiện triển khai và có khả năng huy động các nguồn tài chính phù hợp. Đây là thay đổi có ý nghĩa về cách huy động vốn.

Với mô hình dự án đơn lẻ, từng bộ hoặc địa phương thường chuẩn bị hồ sơ, tìm nguồn vốn rồi mới làm việc sâu với nhà tài trợ. Với mô hình danh mục nhiều năm, hai bên có thể xác định trước một chuỗi dự án ưu tiên, sau đó phân loại dự án nào phù hợp với khoản vay Chính phủ, dự án nào có thể vay trực tiếp theo cơ chế doanh nghiệp, dự án nào nên dùng PPP hoặc huy động trái phiếu và vốn tư nhân.

AIIB đã công khai định hướng tương tự trong năm 2026: ngân hàng muốn chuyển dần từ các giao dịch đơn lẻ sang quan hệ nhiều năm gắn với mục tiêu phát triển quốc gia, kết hợp vốn nhà nước và vốn tư nhân. Đây là ranh giới pháp lý quan trọng nhất. Trong thông tin chính thức ngày 13/9, AIIB nói sẵn sàng phối hợp: xác định → chuẩn bị → triển khai các dự án ưu tiên. Chưa có danh sách chính thức kèm: số tiền AIIB sẽ cấp cho từng tuyến đường sắt; kỳ hạn vay; lãi suất; đồng tiền vay; cơ chế Chính phủ vay hay doanh nghiệp vay; thời gian giải ngân; hoặc quyết định phê duyệt của Hội đồng quản trị AIIB cho từng dự án.

Một dự án xuất hiện trong pipeline mới chỉ cho thấy nó được xem xét như cơ hội hợp tác. Từ đó đến khoản vốn thực tế còn các bước chuẩn bị, thẩm định kỹ thuật – tài chính – môi trường, phê duyệt khoản tài trợ, ký văn kiện tài chính và đáp ứng các điều kiện giải ngân.

AIIB hiện công khai một chương trình Green Growth and Just Energy Transition – Tăng trưởng xanh và Chuyển dịch năng lượng công bằng dành cho Việt Nam với mức vốn AIIB dự kiến 300 triệu USD.

Đây là khoản tài trợ có chủ quyền – sovereign financing – và Bộ Tài chính là cơ quan thực hiện phía Việt Nam. Chương trình được đồng tài trợ với KfW của Đức. Tuy nhiên, trạng thái AIIB công bố hiện vẫn là: “Proposed” – đề xuất, không phải “Approved” – đã phê duyệt. Điểm phân biệt này rất quan trọng.

Chương trình hướng đến ba nhóm cải cách: xây dựng các cơ chế tài chính cho tăng trưởng xanh và thị trường carbon; tạo môi trường thuận lợi hơn cho đầu tư năng lượng tái tạo, điện gió ngoài khơi và thủy điện tích năng; đồng thời cải thiện khả năng tiếp cận các nguồn tài chính chính thức và vốn ưu đãi cho chuyển dịch năng lượng.

Nói cách khác, mức 300 triệu USD cho thấy hợp tác chuyển đổi xanh đã đi đến một hồ sơ tài chính tương đối cụ thể, nhưng vẫn không nên gọi đây là khoản tiền AIIB “đã giải ngân”.

AIIB còn đang xem xét khoản đầu tư vốn cổ phần tối đa 50 triệu USD vào BW Industrial Development để phát triển cơ sở công nghiệp và logistics hiện đại tại Việt Nam. Dự án hiện cũng mang trạng thái “Proposed”, với hình thức tài trợ nonsovereign – không có bảo lãnh/chủ quyền Chính phủ.

Hai trường hợp 300 triệu USD và 50 triệu USD minh họa chính xác vì sao không nên coi AIIB chỉ là một nguồn “ODA cho Chính phủ”. AIIB có thể cung cấp vốn thông qua nhiều cấu trúc:

Ví dụ

Quy mô AIIB

Hình thức

Chương trình tăng trưởng xanh, chuyển dịch năng lượng

300 triệu USD dự kiến

Sovereign, đang đề xuất

Nền tảng logistics BW Industrial

tối đa 50 triệu USD dự kiến

Nonsovereign, đang đề xuất

Khoản tài trợ hạ tầng và khí hậu qua VPBank

150 triệu USD

Nonsovereign, đã phê duyệt

Trái phiếu xanh và xanh biển của SeABank

75 triệu USD

Nonsovereign, đã phê duyệt

Tái cấp vốn Nhà máy thủy điện Đăkđrinh

47,5 triệu USD vốn AIIB

Nonsovereign, đã phê duyệt

Điều đó cho thấy việc AIIB đề cập “các cấu trúc tài chính sáng tạo” không phải khái niệm lý thuyết. Ngân hàng đã thực sự dùng tín dụng trực tiếp, đầu tư thông qua ngân hàng thương mại, trái phiếu xanh và các cấu trúc đồng tài trợ tại Việt Nam.

Nghị quyết 01/NQ-CP năm 2026 của Chính phủ cũng đặt đường sắt, sân bay, cảng biển, năng lượng, hạ tầng đô thị lớn và hạ tầng số vào nhóm hạ tầng chiến lược cần tập trung nguồn lực; đồng thời yêu cầu thúc đẩy các tuyến đường sắt kết nối khu vực và quốc tế.

Do đó, lợi ích lớn nhất của việc đưa nhiều dự án vào một pipeline AIIB không nhất thiết là “AIIB trả toàn bộ tiền”. Giá trị có thể nằm ở việc AIIB tham gia sớm để: chuẩn hóa dự án; phân bổ rủi ro; xác định cấu trúc vốn; kéo thêm ngân hàng phát triển khác; và tạo điều kiện để quỹ hạ tầng, ngân hàng thương mại và nhà đầu tư tổ chức tham gia.

Việc Chủ tịch AIIB nhắc tới các dự án kết nối xuyên biên giới không phải một ưu tiên mới xuất hiện trong cuộc gặp này. AIIB xác định Connectivity and Regional Cooperation là một trong bốn ưu tiên chủ đề chính, bên cạnh hạ tầng xanh, hạ tầng ứng dụng công nghệ và huy động vốn tư nhân.

Đến năm 2030, AIIB đặt mục tiêu khoảng 20–25% tài trợ liên quan kết nối xuyên biên giới. Việt Nam đã được hưởng lợi gián tiếp từ một ví dụ cụ thể: dự án điện gió Monsoon 600 MW tại Lào.

AIIB phê duyệt 150 triệu USD cho dự án này; điện được sản xuất tại Lào và bán sang Việt Nam thông qua hệ thống truyền tải xuyên biên giới. Mục tiêu chính thức của dự án là vừa tăng nguồn điện tái tạo cho Việt Nam, vừa tạo nguồn thu xuất khẩu điện cho Lào.

AIIB là ngân hàng phát triển đa phương có vốn điều lệ 100 tỷ USD, 111 thành viên được chấp thuận và được các hãng xếp hạng tín nhiệm lớn đánh giá ở mức cao nhất.

Riêng năm 2025, AIIB phê duyệt 10,6 tỷ USD cho 57 dự án; khoảng 71% tài trợ thông thường được phân loại đóng góp tích cực cho khí hậuTính đến cuối quý I/2026, tổng cam kết mới được AIIB công bố đạt khoảng 62,58 tỷ USD trên phạm vi toàn cầu.

Nhưng quy mô bảng cân đối lớn không có nghĩa mọi dự án Việt Nam đề xuất đều chắc chắn nhận vốn. AIIB phải đánh giá: hiệu quả kinh tế; khả năng trả nợ; cơ cấu tài chính; rủi ro môi trường – xã hội; năng lực chủ dự án; khả năng thực hiện; và mức độ phù hợp với chiến lược của ngân hàng.

Đối với dự án khí hậu, AIIB còn áp dụng chính sách môi trường – xã hội riêng và tất cả khoản tài trợ mới của ngân hàng từ tháng 7/2023 được định hướng phù hợp với Thỏa thuận Paris.

AIIB có nhiều công cụ vốn khác nhau. Một khoản có thể là vay Chính phủ, một khoản có thể cho ngân hàng hoặc doanh nghiệp vay trực tiếp, một khoản có thể là mua trái phiếu hoặc đầu tư vốn cổ phần. Việc một khoản vay có được phân loại là ODA hoặc vốn vay ưu đãi nước ngoài theo pháp luật Việt Nam còn phụ thuộc vào cấu trúc và điều kiện tài chính cụ thể.

Đây là điểm pháp lý đặc biệt quan trọng khi nói đến những dự án hạ tầng hàng chục tỷ USD.

Luật Quản lý nợ công 2017 đã được sửa đổi bởi Luật 141/2025/QH15, có hiệu lực từ 1/1/2026. Khung pháp luật tiếp tục yêu cầu việc huy động vốn vay nước ngoài của Chính phủ phải gắn với chiến lược nợ công, kế hoạch vay – trả nợ, khả năng trả nợ và hạn mức được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Quy trình đối với chương trình, dự án sử dụng vốn vay ODA hoặc vốn vay ưu đãi còn gồm các bước như: đề xuất dự án → quyết định chủ trương đầu tư → chuẩn bị và thẩm định dự án → đàm phán, ký kết thỏa thuận vốn → thực hiện và giải ngân.

Nghị định 114/2021/NĐ-CP và các sửa đổi liên quan tiếp tục điều chỉnh việc quản lý, sử dụng các nguồn vốn này. Bộ Tài chính cho biết riêng kế hoạch vay Chính phủ năm 2026 có tổng mức huy động khoảng 969.796 tỷ đồng, trong đó các nguồn có thể gồm phát hành trái phiếu Chính phủ và vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài. Mục tiêu đồng thời là huy động đủ vốn nhưng phải kiểm soát chi phí, rủi ro và an toàn nợ.

Điều này cho thấy một đề xuất vay AIIB không được đánh giá chỉ trên câu hỏi “lãi suất có thấp không”. Còn phải xem: kỳ hạn; đồng tiền vay và rủi ro tỷ giá; khả năng tạo dòng tiền; nghĩa vụ trả nợ ngân sách; và chi phí cơ hội so với các nguồn vốn khác.

Nếu AIIB cho một doanh nghiệp hoặc ngân hàng Việt Nam vay trực tiếp, như khoản 150 triệu USD cho VPBank hay mua 75 triệu USD trái phiếu xanh và xanh biển của SeABank, thì khoản tài trợ đó không đồng nhất với khoản Chính phủ Việt Nam đi vay.

Đây là lý do đề xuất của Thủ tướng về việc AIIB làm việc với các định chế tài chính Việt Nam theo mô hình IFC, ADB đáng chú ý. Nếu thực hiện tốt, một phần nhu cầu hạ tầng có thể huy động từ: ngân hàng; trái phiếu xanh; quỹ đầu tư; PPP; và vốn của nhà đầu tư tổ chức, thay vì toàn bộ áp lực nằm trên ngân sách Nhà nước. Về quản trị nợ công, đây là khác biệt rất lớn. Nhưng việc đưa khu vực tư nhân vào cũng không làm biến mất rủi ro. Nhà đầu tư vẫn cần dự án có doanh thu, hợp đồng đủ chắc chắn và cơ chế chia sẻ rủi ro phù hợp.

Đây là vấn đề thường ít được chú ý hơn con số tiền vay nhưng có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng giải ngân. Một dự án có thể thiếu vốn vì: thiết kế chưa ổn định; giải phóng mặt bằng chưa rõ; dự báo nhu cầu chưa đủ tin cậy; cơ chế doanh thu chưa được xác định; hoặc phân bổ rủi ro giữa Nhà nước và nhà đầu tư chưa hợp lý. Trong các trường hợp đó, việc có thêm một nhà tài trợ hàng tỷ USD cũng chưa giải quyết được vấn đề.

Chủ tịch AIIB từng nhấn mạnh năm 2026 rằng việc chuẩn bị phải bắt đầu trước khi dự án đến giai đoạn phê duyệt, để công trình có thể triển khai được và đủ hấp dẫn đối với vốn dài hạn. Vì vậy, chuyển sang mô hình danh mục nhiều năm có thể quan trọng ở chỗ AIIB tham gia trước khi dự án hoàn thiện, thay vì chỉ xuất hiện lúc Việt Nam cần ký khoản vay.

 

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Ảnh 1

Tin tức mới nhất