Doanh nghiệp “đắp chiếu” nhiều năm mắc kẹt khi giải thể: Vì sao không kinh doanh vẫn có thể phát sinh hàng chục triệu đồng?

Gần 620.000 doanh nghiệp trên cả nước đang thuộc nhóm cần xử lý về trạng thái đăng ký thuế, trong đó hơn 325.000 doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký và khoảng 270.000 doanh nghiệp chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Nhiều trường hợp không còn doanh thu hoặc hóa đơn nhiều năm nhưng khi quay lại hoàn tất thủ tục phải xử lý hồ sơ thuế cũ, lệ phí môn bài phát sinh trước năm 2026, tiền chậm nộp và tiền phạt vi phạm thủ tục. Cục Thuế cho biết đã ghi nhận vướng mắc và đang nghiên cứu phương án tháo gỡ, đặc biệt đối với doanh nghiệp thực tế không còn kinh doanh và không nợ thuế.

Tại cuộc họp báo ngày 4/9/2026, ông Nguyễn Đức Huy, Phó Ban Nghiệp vụ thuộc Cục Thuế, cho biết cả nước có gần 620.000 doanh nghiệp thuộc diện cần xử lý.

Trong đó:

Trạng thái

Số lượng

Không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký

hơn 325.000

Ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất chấm dứt hiệu lực MST

khoảng 270.000

Đã hoàn tất chấm dứt MST từ đầu 2026

94.991 trường hợp

Riêng tháng 8 đã xử lý

hơn 26.000 MST

Khôi phục MST để trở lại kinh doanh

3.554 doanh nghiệp

Cục Thuế gọi hai nhóm lớn lần lượt là trạng thái 06 – không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký và trạng thái 03 – ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế.

Trước đó, một số bài của Tuổi Trẻ sử dụng con số khoảng 292.000 đơn vị chưa hoàn tất giải thể. Số liệu Cục Thuế công bố trực tiếp ngày 4/9 cập nhật nhóm chưa hoàn tất chấm dứt mã số thuế ở khoảng 270.000 doanh nghiệp. Vì vậy, nếu viết tại thời điểm hiện nay nên ưu tiên con số cập nhật sau này, thay vì cộng máy móc các số liệu được công bố ở những thời điểm khác nhau. Trong đời sống, chủ doanh nghiệp có thể đóng cửa văn phòng, không bán hàng, không xuất hóa đơn và cho rằng công ty đã “ngừng”. Nhưng pháp luật phân biệt rất rõ ít nhất ba tình trạng:

Tạm ngừng kinh doanh đúng thủ tục: doanh nghiệp đã thông báo và được hệ thống ghi nhận thời gian tạm ngừng.

Đang làm thủ tục giải thể: doanh nghiệp đã có quyết định giải thể và thực hiện quy trình chấm dứt.

Tự ngừng hoạt động hoặc bỏ địa chỉ: pháp nhân vẫn tồn tại nhưng không thực hiện đầy đủ thủ tục với cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế. Luật Doanh nghiệp hiện hành quy định doanh nghiệp chỉ được giải thể khi thanh toán hết các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác, đồng thời không đang trong quá trình giải quyết tranh chấp tại Tòa án hoặc Trọng tài. Do đó, đóng cửa trên thực tế không tự làm pháp nhân biến mất.

Từ ngày 1/7/2026, Nghị định 252/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Quản lý thuế mới quy định người nộp thuế đang tạm ngừng hoạt động đúng quy định nhìn chung không phải nộp hồ sơ khai thuế trong thời gian tạm ngừng.

Tuy nhiên, nếu thời gian tạm ngừng không trọn tháng, quý, năm dương lịch hoặc năm tài chính thì vẫn phải nộp hồ sơ của kỳ tương ứng. Điều này cho thấy một doanh nghiệp thực hiện đúng thủ tục tạm ngừng không thể bị đánh đồng với doanh nghiệp đơn giản khóa cửa rồi bỏ hồ sơ. Không doanh thu cũng không mặc nhiên đồng nghĩa không có nghĩa vụ kê khai, đặc biệt đối với những kỳ trước đây doanh nghiệp vẫn ở trạng thái hoạt động trên hệ thống.

Tuổi Trẻ ngày 5/9 dẫn trường hợp một doanh nghiệp ở Hà Nội thành lập năm 2007, đăng ký tạm ngừng trong các năm 2017-2018 nhưng từ năm 2021 bị ghi nhận không hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Khi làm thủ tục trong tháng 9/2026, doanh nghiệp được thông báo số tiền tạm tính khoảng 60 triệu đồng, gồm khoảng:

  • 10 triệu đồng lệ phí môn bài;

  • 11,5 triệu đồng tiền phạt liên quan hồ sơ lệ phí môn bài;

  • 11,5 triệu đồng do hồ sơ thuế GTGT;

  • 11,5 triệu đồng liên quan báo cáo tài chính và quyết toán thuế TNDN;

  • khoảng 20 triệu đồng liên quan báo cáo sử dụng hóa đơn;

  • cùng khoảng 4 triệu đồng tiền chậm nộp.

Tuổi Trẻ nhấn mạnh đây mới là số tiền tạm tính của trường hợp cụ thể, chưa phải con số cuối cùng và không thể dùng làm công thức chung cho mọi doanh nghiệp. Một trường hợp khác được báo ghi nhận là doanh nghiệp thành lập từ năm 2020, gần như chưa phát sinh hoạt động, đã nộp 34.559.800 đồng để xử lý các nghĩa vụ phục vụ việc giải thể. Ngoài ra còn có doanh nghiệp ngừng từ năm 2013 đã nộp hơn 80 triệu đồng và tổng chi phí dự kiến có thể tiến tới gần 100 triệu đồng trước khi hoàn tất thủ tục.

Khoản 7 Điều 10 Nghị quyết 198/2025/QH15 của Quốc hội quy định: chấm dứt việc thu, nộp lệ phí môn bài từ ngày 1/1/2026.

Khoản doanh nghiệp hiện phải xử lý nếu có là nghĩa vụ lệ phí môn bài của các năm trước 2026 chưa hoàn thành, cùng tiền chậm nộp phát sinh liên quan đến khoản nghĩa vụ cũ đó. Đây cũng là lý do một doanh nghiệp đang xử lý hồ sơ năm 2026 vẫn có thể xuất hiện “lệ phí môn bài” trong bảng nghĩa vụ thuế: đó có thể là nợ lịch sử, chứ không phải lệ phí môn bài của năm 2026.

Như vậy, kể cả tờ khai cho thấy 0 đồng thuế phải nộp, doanh nghiệp vẫn có thể bị xử phạt về vi phạm thủ tục khai thuế nếu thuộc trường hợp phải khai nhưng không thực hiện. Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15, có hiệu lực từ 1/7/2026, quy định mức tiền chậm nộp là: 0,03% mỗi ngày trên số tiền thuế hoặc khoản thu khác bị chậm nộp.

Ví dụ, nếu một nghĩa vụ thuế 10 triệu đồng bị chậm một năm thì phần tiền chậm nộp lý thuyết khoảng: 10 triệu × 0,03% × 365 = 1,095 triệu đồng. Khoản này được tính trên tiền thuế hoặc khoản thu khác bị nợ, chứ không phải cứ thiếu một tờ khai là tự động lấy 0,03% nhân theo ngày.

Đây cũng là một điểm cần hiệu chỉnh khi nói đến doanh nghiệp phải bổ sung “hàng trăm tờ khai”. Nghị định 310/2025/NĐ-CP đã bổ sung nguyên tắc: nếu cùng một ngày người nộp thuế nộp chậm nhiều hồ sơ khai thuế của cùng một sắc thuế, về nguyên tắc chỉ xử phạt một hành vi chậm nộp có khung tiền phạt cao nhất trong số đó. Số tiền thực tế phải được cơ quan thuế xác định theo từng loại hồ sơ, thời điểm nộp, sắc thuế, tình tiết của vụ việc và quy tắc gộp hành vi hiện hành. Đối với vi phạm thủ tục thuế, thời hiệu xử phạt về nguyên tắc là 2 năm. Tuy nhiên, quy định hiện hành có cơ chế xác định thời điểm bắt đầu thời hiệu riêng đối với một số hành vi chậm đăng ký, thông báo và chậm nộp hồ sơ.

Đối với nhiều hành vi thuộc Điều 13 về chậm nộp hồ sơ khai thuế, ngày thực hiện hành vi để tính thời hiệu có thể được xác định là ngày người nộp thuế thực tế nộp hồ sơ khai thuế, chứ không đơn giản là lấy hai năm tính từ hạn nộp ban đầu. Vì vậy, nhận định: “Công ty bỏ tờ khai từ 10 năm trước nên chắc chắn đã hết thời hiệu và không thể bị phạt” Ngược lại, cũng không được kết luận rằng mọi vi phạm từ hàng chục năm trước đều mặc nhiên được phạt không giới hạn. Cơ quan xử lý vẫn phải xác định đúng loại vi phạm, thời điểm thực hiện hành vi và quy định về thời hiệu áp dụng cho chính hành vi đó.

Điều 207 Luật Doanh nghiệp quy định điều kiện cốt lõi của giải thể là doanh nghiệp phải bảo đảm thanh toán hết nợ và các nghĩa vụ tài sản. Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15 tiếp tục quy định việc hoàn thành nghĩa vụ thuế khi giải thể doanh nghiệp thực hiện theo pháp luật doanh nghiệp và pháp luật liên quan. Đáng chú ý, luật mới còn quy định trách nhiệm đối với doanh nghiệp đã chấm dứt hoạt động hoặc không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký nhưng chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế.

Nghị định 168/2025/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp, có hiệu lực từ 1/7/2025 và đã được Nghị định 296/2026/NĐ-CP sửa đổi một phần, quy định quy trình doanh nghiệp gửi quyết định giải thể tới cơ quan đăng ký kinh doanh, sau đó hoàn thành thanh lý và nghĩa vụ trước khi trạng thái pháp lý được cập nhật thành đã giải thể. Về logic pháp lý, quy định này nhằm ngăn một pháp nhân tự giải thể để thoát:

  • nợ thuế;

  • nợ người lao động;

  • nợ bảo hiểm;

  • nợ nhà cung cấp và chủ nợ khác.

Vấn đề đang gây tranh luận không phải là có cần xử lý nghĩa vụ trước khi giải thể hay không, mà là cách xử lý đối với những pháp nhân thực tế đã chết về kinh tế nhiều năm, không tài sản, không hóa đơn và không có hoạt động kinh doanh thực chất.

Một số doanh nghiệp thuộc trạng thái không hoạt động tại địa chỉ đăng ký bị khóa hoặc thay đổi trạng thái mã số thuế. Khi muốn hoàn tất quá trình rút khỏi thị trường, họ phải xử lý lại tình trạng đăng ký, hoàn thiện các kỳ hồ sơ còn thiếu và xác định nghĩa vụ thuế. Từ phía quản lý, yêu cầu này có lý do: nếu chỉ cho phép một pháp nhân bỏ địa chỉ rồi tự động biến mất, hệ thống có thể bị lợi dụng cho:

  • mua bán hóa đơn;

  • trốn thuế;

  • bỏ lại nghĩa vụ với chủ nợ;

  • dùng pháp nhân giả hoặc thông tin cá nhân bị đánh cắp.

Cục Thuế ngày 4/9 cũng nói rõ việc làm sạch dữ liệu vừa nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ, vừa ngăn doanh nghiệp “ảo”, “ma”, gian lận thuế và mua bán hóa đơn. Nhưng chiều ngược lại, nếu doanh nghiệp không hoạt động thực tế, không hóa đơn, không doanh thu, không nợ thuế vẫn phải tái dựng hồ sơ kế toán của nhiều năm trước và chịu chi phí lớn chỉ để hoàn tất trạng thái pháp lý, chi phí rút lui khỏi thị trường có thể trở nên không tương xứng. Đó chính là xung đột chính sách hiện nay: kiểm soát gian lận nhưng không biến thủ tục rút lui của doanh nghiệp không còn hoạt động thành một quá trình quá tốn kém.

Ngày 4/9, Cục Thuế cho biết đã ghi nhận các khó khăn của doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh trong việc chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Cơ quan này đang phân loại các nhóm và báo cáo cấp có thẩm quyền để nghiên cứu phương án xử lý. Đặc biệt, Cục Thuế cho biết đang quan tâm tới nhóm: không phát sinh doanh thu; không phát sinh hóa đơn; không có nợ thuế; và không còn nhu cầu sản xuất kinh doanh.

Đối với các trường hợp này, cơ quan thuế đang tiếp tục rà soát chính sách và nghĩa vụ để đề xuất giải pháp phù hợp. Như vậy, đến ngày 6/9/2026 chưa có một chính sách miễn đồng loạt tiền phạt hoặc tự động xóa doanh nghiệp “đắp chiếu”. Mới có việc Cục Thuế xác nhận vướng mắc và cho biết đang báo cáo cấp có thẩm quyền.

Nếu viết rằng “Cục Thuế đã quyết định miễn phạt cho doanh nghiệp bỏ không nhiều năm” thì hiện chưa có căn cứ. Nghị định 252/2026/NĐ-CP có một quy định đáng chú ý có hiệu lực từ 1/7. Sau khi người nộp thuế đã nộp hồ sơ chấm dứt hiệu lực mã số thuế, về nguyên tắc họ không phải tiếp tục nộp các hồ sơ khai thuế thông thường, trừ:

  • hồ sơ quyết toán đến thời điểm chấm dứt mã số thuế;

  • hồ sơ đối với nghĩa vụ thuế phát sinh sau thời điểm nộp hồ sơ chấm dứt.

Quy định này giúp ngăn tình trạng hồ sơ kê khai mới tiếp tục phát sinh vô hạn trong lúc doanh nghiệp đang chờ hoàn tất thủ tục. Tuy nhiên, nó không tự xóa các nghĩa vụ và hồ sơ còn thiếu của giai đoạn trước khi doanh nghiệp nộp hồ sơ chấm dứt mã số thuế Gần 620.000 doanh nghiệp ở hai trạng thái cần xử lý không chỉ là vấn đề thủ tục hành chính. Nếu một doanh nghiệp đã thực tế biến mất khỏi hoạt động kinh tế nhưng vẫn tồn tại trên cơ sở dữ liệu, thống kê về:

  • tổng số doanh nghiệp;

  • tỷ lệ doanh nghiệp sống sót;

  • năng suất bình quân;

  • tình trạng rút lui khỏi thị trường;

  • mức độ năng động của khu vực tư nhân

Đó là lý do Cục Thuế gọi chương trình năm 2026 là chiến dịch “Làm sạch mã số thuế – tháo gỡ điểm nghẽn trong đăng ký kinh doanh”. Từ đầu năm đến đầu tháng 9, gần 95.000 trường hợp đã được hoàn tất chấm dứt hiệu lực mã số thuế, đồng thời hơn 3.500 doanh nghiệp được khôi phục để quay lại kinh doanh. Kết quả này cho thấy hệ thống cần phân loại ít nhất hai nhóm hoàn toàn khác nhau:

doanh nghiệp thực sự đã chết và cần rút khỏi thị trường, và

doanh nghiệp còn khả năng hoạt động nhưng bị mắc kẹt vì trạng thái đăng ký hoặc nghĩa vụ hành chính.

Một chính sách chung cho cả hai nhóm có thể dẫn tới hai rủi ro ngược nhau: hoặc quá dễ dãi với doanh nghiệp gian lận, hoặc quá nặng với doanh nghiệp nhỏ đã ngừng hoạt động thực chất. Tranh luận về doanh nghiệp “đắp chiếu” không nên được giản lược thành câu chuyện “không kinh doanh mà vẫn bị thu thuế”. Trong nhiều trường hợp, khoản phải xử lý thực tế gồm bốn lớp khác nhau:

Thứ nhất, nghĩa vụ thuế hoặc lệ phí lịch sử phát sinh trước khi doanh nghiệp tạm ngừng hoặc chấm dứt đúng thủ tục. Riêng lệ phí môn bài đã chấm dứt phát sinh mới từ 1/1/2026.

Thứ hai, tiền chậm nộp, hiện tính ở mức 0,03%/ngày trên khoản thuế hoặc khoản thu khác bị nợ.

Thứ ba, tiền phạt vi phạm thủ tục do không nộp hoặc nộp muộn hồ sơ khai thuế; mức xử phạt có thể tới 15 hoặc 25 triệu đồng tùy trường hợp, nhưng phải áp dụng quy tắc về từng hành vi, sắc thuế, thời hiệu và việc gộp nhiều hồ sơ cùng loại.

Thứ tư, chi phí hành chính và kế toán để tái lập hồ sơ, xử lý hóa đơn, quyết toán và hoàn tất tình trạng pháp lý.

 

Pháp luật có cơ sở khi yêu cầu pháp nhân phải xử lý nghĩa vụ trước khi biến mất khỏi thị trường. Nhưng dữ liệu gần 620.000 doanh nghiệp cần xử lý và những trường hợp phải bỏ ra hàng chục triệu đồng dù nhiều năm không có hoạt động thực tế cho thấy chi phí rút lui đang là một vấn đề quản trị đáng kể.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Ảnh 1

Tin tức mới nhất