Kho bạc Nhà nước huy động thành công 27.756,5 tỷ đồng trái phiếu Chính phủ trong tháng 8/2026, tăng gần 49% so với tháng trước. Dù kết quả cải thiện đáng kể, tỷ lệ trúng thầu chỉ đạt khoảng 46%, cho thấy nhu cầu của thị trường vẫn tập trung vào một số kỳ hạn và mức lãi suất nhất định.
Theo dữ liệu thị trường được Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA) tổng hợp từ Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), trong tháng 8, Kho bạc Nhà nước gọi thầu tổng cộng 60.000 tỷ đồng, khối lượng trúng thầu đạt khoảng 27.757 tỷ đồng, tương ứng tỷ lệ 46,3%.
Con số chi tiết từ các phiên cho thấy Kho bạc huy động khoảng 7.100 tỷ đồng ngày 5/8, 7.600 tỷ đồng ngày 12/8, chỉ 550 tỷ đồng ngày 19/8 và tăng mạnh lên 12.506,5 tỷ đồng trong phiên 26/8. Tổng cộng bốn ngày đấu thầu đạt 27.756,5 tỷ đồng.
Theo lịch phát hành của Kho bạc Nhà nước, tháng 8 có 4 ngày đấu thầu: 5, 12, 19 và 26/8. Tại mỗi ngày, HNX niêm yết 5 mã trái phiếu tương ứng các nhóm kỳ hạn được gọi thầu. Vì vậy, khi tính từng kỳ hạn/mã trái phiếu là một đợt đấu thầu, tổng số là 20 đợt.
Trong năm 2026, Kho bạc Nhà nước tổ chức gọi thầu chủ yếu ở các kỳ hạn chuẩn như 3 năm, 5 năm, 10 năm, 15 năm và 30 năm. Việc phát hành được thực hiện bằng đấu thầu điện tử qua HNX theo kế hoạch đã công bố. Dữ liệu của VCBS cho thấy lượng trái phiếu trúng thầu tháng 8 tập trung gần như toàn bộ ở hai kỳ hạn chính. Trái phiếu 5 năm huy động khoảng 14.207 tỷ đồng, trong khi kỳ hạn 10 năm đạt khoảng 12.950 tỷ đồng. Các kỳ hạn dài hơn chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ. Điều này tiếp tục xu hướng đã xuất hiện trong những tháng trước. Tháng 7, hai kỳ hạn 5 năm và 10 năm cũng chiếm khoảng 97% tổng lượng trái phiếu Kho bạc huy động được.
Sự tập trung này phản ánh nhu cầu của các nhà đầu tư đối với từng vùng kỳ hạn, nhưng không nên từ tỷ lệ trúng thầu thấp ở một số phiên kết luận rằng trái phiếu Chính phủ “không có người mua”. Kết quả đấu thầu còn phụ thuộc vào mức lãi suất nhà đầu tư chào, mức lãi suất Kho bạc chấp nhận, thanh khoản của hệ thống tài chính và kỳ hạn của trái phiếu.
Phiên ngày 19/8 là ví dụ rõ nhất: Kho bạc gọi thầu 15.000 tỷ đồng nhưng chỉ huy động được 550 tỷ đồng, tỷ lệ khoảng 3,7%. Một tuần sau, phiên 26/8 lại huy động hơn 12.500 tỷ đồng. Sau kết quả tháng 8, tổng khối lượng trái phiếu Chính phủ được Kho bạc Nhà nước huy động từ đầu năm đến hết tháng đạt khoảng 228.921 tỷ đồng, tương đương khoảng 45,8% kế hoạch phát hành năm 2026.
Trước đó, hết tháng 7, Kho bạc mới huy động được 201.165 tỷ đồng, tương đương khoảng 40% kế hoạch năm.
Kế hoạch phát hành trái phiếu Chính phủ năm 2026 của Kho bạc Nhà nước xác định tổng khối lượng dự kiến là 500.000 tỷ đồng. Việc phát hành được tổ chức theo phương thức đấu thầu điện tử qua HNX, kết hợp đấu thầu cạnh tranh lãi suất và không cạnh tranh lãi suất; khối lượng phát hành không cạnh tranh lãi suất không vượt quá 30% tổng khối lượng gọi thầu trong phiên. Như vậy, sau tám tháng, khối lượng thực hiện vẫn chưa đạt một nửa kế hoạch năm. Tuy nhiên, đây là kế hoạch phát hành, không phải hạn mức bắt buộc Kho bạc phải bán đủ trái phiếu bằng mọi giá. Khối lượng và thời điểm phát hành thực tế còn được điều hành căn cứ nhu cầu vay của ngân sách, khả năng cân đối ngân quỹ và điều kiện thị trường.
Về bản chất pháp lý, cần phân biệt việc Kho bạc huy động 27.756,5 tỷ đồng trái phiếu với khái niệm Nhà nước “thu thêm” một khoản tiền tương đương từ thuế, phí. Trái phiếu Chính phủ là công cụ nợ. Việc phát hành tạo ra nghĩa vụ của Chính phủ phải thanh toán gốc và lãi theo các điều kiện của trái phiếu. Hoạt động này nằm trong khuôn khổ quản lý nợ công, thay vì là khoản thu không hoàn trả như thuế.
Luật Quản lý nợ công 2017, đã được sửa đổi bởi Luật số 141/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, là một trong những căn cứ pháp lý cho hoạt động vay và quản lý nợ của Chính phủ. Đối với phát hành trong nước, Nghị định 95/2018/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Nghị định 83/2023/NĐ-CP, quy định về phát hành, đăng ký, lưu ký, niêm yết và giao dịch công cụ nợ Chính phủ trên thị trường chứng khoán. Theo khuôn khổ này, Bộ Tài chính là chủ thể tổ chức phát hành; đối với công cụ nợ phát hành trong nước, Bộ Tài chính có thể ủy quyền Kho bạc Nhà nước tổ chức phát hành.
Kế hoạch năm 2026 của Kho bạc Nhà nước cũng viện dẫn trực tiếp Luật Quản lý nợ công và luật sửa đổi năm 2025, Nghị định 95/2018/NĐ-CP, Nghị định 83/2023/NĐ-CP cùng các văn bản hướng dẫn có liên quan.
Kế hoạch vay của Chính phủ năm 2026 xác định nhu cầu huy động của Chính phủ phục vụ nhiều cấu phần, trong đó có bù đắp bội chi ngân sách, trả nợ gốc và cho vay lại vốn vay nước ngoài của Chính phủ; phát hành trái phiếu Chính phủ là một trong các nguồn huy động. Do đó, mặc dù trái phiếu Chính phủ là nguồn lực quan trọng để cân đối ngân sách và hỗ trợ nhu cầu vốn của Nhà nước, không thể lấy riêng con số phát hành trong một tháng rồi khẳng định toàn bộ khoản tiền đó đã được giải ngân trực tiếp cho các dự án đầu tư công cụ thể.
