Công an tỉnh Đắk Lắk khởi tố vụ án liên quan việc thu thập, tổng hợp và mua bán trái phép lượng lớn dữ liệu cá nhân trên mạng. Qua kiểm tra các thiết bị điện tử, lực lượng chức năng cho biết phát hiện khoảng 120 triệu dữ liệu thuộc nhiều lĩnh vực, từ ngân hàng, tín dụng, viễn thông đến y tế và thông tin về cán bộ, doanh nghiệp. Vụ án đang trong giai đoạn điều tra, chưa có bản án xác định các bị can có tội.
Theo thông tin chính thức của Công an tỉnh Đắk Lắk công bố ngày 19/9, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao phát hiện một nhóm có dấu hiệu mua bán trái phép thông tin, dữ liệu cá nhân và tham gia đánh bạc trên mạng.
Quá trình xác minh, lực lượng chức năng triệu tập hai anh em ruột Nguyễn Hưng Trung Phương và Nguyễn Hưng Nam Phương, cùng sinh năm 1993, trú tại phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk. Công an cho biết đã thu giữ hai điện thoại di động và một bộ máy tính để bàn. Qua trích xuất, cơ quan chức năng phát hiện khoảng 120 triệu dữ liệu cá nhân liên quan nhiều tỉnh, thành, cơ quan và doanh nghiệp trên cả nước.
Các trường thông tin được công bố gồm họ tên, ngày tháng năm sinh, số căn cước công dân, địa chỉ, số điện thoại, chức vụ và nghề nghiệp. Dữ liệu thuộc nhiều nhóm như tín dụng, ngân hàng, viễn thông, y tế, cán bộ, công chức, hộ kinh doanh và doanh nghiệp.
Nguồn chính thức chưa công bố số lượng chủ thể dữ liệu duy nhất sau khi loại bỏ dữ liệu trùng lặp. Vì vậy, những cách diễn đạt như “120 triệu người bị lộ thông tin” hoặc “dữ liệu của gần toàn bộ dân số Việt Nam bị đánh cắp” hiện chưa có căn cứ. Theo kết quả điều tra ban đầu được Công an Đắk Lắk công bố, số dữ liệu nói trên được thu thập trái phép trên không gian mạng, sau đó phân tích, tổng hợp và bán cho khách hàng theo yêu cầu để thu lợi bất chính.
Cơ quan công an cho rằng người liên quan sử dụng các tài khoản Telegram, Facebook ẩn danh, nhận thanh toán bằng USDT, sử dụng tài khoản ngân hàng không chính chủ và cài chế độ tự động xóa tin nhắn nhằm che giấu hoạt động giao dịch.
Công an cũng thông tin khoản tiền được cho là thu lợi từ hoạt động mua bán dữ liệu sau đó được sử dụng cho đánh bạc trực tuyến. Qua xác minh, có hàng nghìn lượt cược với tổng số tiền giao dịch lên tới hàng trăm triệu đồng trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, cần phân biệt hai con số. Nguồn chính thức chưa công bố cụ thể tổng số tiền thu lợi từ riêng hoạt động bán dữ liệu. “Hàng trăm triệu đồng” được nhắc tới là quy mô giao dịch đánh bạc được cơ quan điều tra xác minh, không nên tự động coi đây là doanh thu từ việc bán dữ liệu.
Trong số các hành vi được điều luật đề cập có việc mua bán, trao đổi, tặng cho, sửa chữa, thay đổi hoặc công khai hóa thông tin riêng hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trên mạng mà không được phép của chủ sở hữu, khi đáp ứng những điều kiện cấu thành tội phạm do luật quy định. Do đó, “mua bán dữ liệu cá nhân” có thể được dùng để mô tả hành vi đang bị điều tra, nhưng không nên tự đặt tên tội danh thành “Tội mua bán dữ liệu cá nhân” khi quyết định khởi tố hiện viện dẫn Điều 288 với tên tội danh chính thức nêu trên.
Điều 7 của Luật liệt kê các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có mua, bán dữ liệu cá nhân, trừ trường hợp luật có quy định khác; đồng thời cấm xử lý dữ liệu cá nhân trái pháp luật, chiếm đoạt, cố ý làm lộ hoặc làm mất dữ liệu cá nhân.
Luật cũng quy định hành vi vi phạm, tùy tính chất, mức độ và hậu quả, có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại còn có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường. Tuy nhiên, việc pháp luật cấm mua bán dữ liệu cá nhân không đồng nghĩa mọi trường hợp phát hiện giao dịch dữ liệu đều đương nhiên cấu thành tội phạm hình sự. Trách nhiệm cụ thể còn phụ thuộc hành vi, chứng cứ, hậu quả, số tiền thu lợi, vai trò của từng người và các yếu tố cấu thành theo điều luật được áp dụng. Thông báo của Công an Đắk Lắk nói dữ liệu được cho là thu thập trái phép trên không gian mạng, nhưng chưa công bố đầy đủ 120 triệu bản ghi ban đầu đến từ hệ thống nào, có phải từ một hay nhiều vụ rò rỉ, hoặc bằng phương thức kỹ thuật cụ thể nào.
