Trong ngày làm việc thứ hai của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu đã xem xét, thảo luận nhiều dự án luật và nghị quyết quan trọng, trải rộng từ quốc phòng, an ninh đến dầu khí, phổ biến pháp luật, trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và cơ chế xử lý vi phạm trong các lĩnh vực kinh tế, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Ngày 4/8/2026, tại Nhà Quốc hội, Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI bước vào ngày làm việc thứ hai dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Chương trình làm việc được triển khai với cả phiên họp toàn thể tại hội trường và các phiên thảo luận tổ.
Hoàn thiện hành lang pháp lý về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt
Trong phiên họp buổi sáng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phan Văn Giang, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày tờ trình về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng.
Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội Lê Tấn Tới sau đó trình bày báo cáo thẩm tra đối với hai dự án luật này. Quốc hội tiếp tục thảo luận tại tổ nhằm đánh giá sự cần thiết, phạm vi điều chỉnh, tính thống nhất của các quy định cũng như khả năng tổ chức thực hiện trong thực tế.
Đối với dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, việc xây dựng luật được đặt ra nhằm nâng cấp khuôn khổ pháp lý hiện hành, vốn chủ yếu được điều chỉnh ở cấp nghị định, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực hiện các điều ước quốc tế và nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc mà Việt Nam có nghĩa vụ tuân thủ.
Theo định hướng chính sách đã được Chính phủ thông qua tại Nghị quyết số 130/NQ-CP ngày 18/5/2026, dự án luật tập trung vào ba nhóm vấn đề: hoàn thiện các nguyên tắc phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; tăng cường biện pháp quản lý, kiểm soát những hoạt động có nguy cơ dẫn đến phổ biến các loại vũ khí này; và hoàn thiện cơ chế tổ chức thực thi, bảo đảm nguồn lực cho công tác phòng ngừa, phát hiện và xử lý.
Tại phiên thảo luận, một số đại biểu đề nghị tiếp tục làm rõ cơ chế kiểm soát hàng hóa, công nghệ và sản phẩm lưỡng dụng nằm ngoài danh mục nhưng có dấu hiệu tiềm ẩn rủi ro. Các ý kiến cũng lưu ý việc áp dụng chương trình tuân thủ nội bộ đối với doanh nghiệp cần dựa trên mức độ rủi ro, quy mô và tần suất hoạt động, tránh tạo thêm chi phí không cần thiết cho những doanh nghiệp nhỏ hoặc có mức độ rủi ro thấp.
Sửa đồng thời 9 luật để phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp
Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng được xây dựng nhằm xử lý những vấn đề phát sinh sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Chín luật được đề xuất sửa đổi gồm: Luật Quốc phòng; Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam; Luật Quân nhân chuyên nghiệp, công nhân và viên chức quốc phòng; Luật Nghĩa vụ quân sự; Luật Biên phòng Việt Nam; Luật Phòng không nhân dân; Luật Lực lượng dự bị động viên; Luật Phòng thủ dân sự và Luật Dân quân tự vệ.
Dự thảo luật gồm 10 điều, tập trung điều chỉnh các quy định về phòng thủ khu vực; tổ chức, chức danh và thẩm quyền của cơ quan quân sự địa phương; công tác tuyển quân; quản lý lực lượng dự bị động viên; phòng không nhân dân; phòng thủ dân sự và dân quân tự vệ.
Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất xác định Ban Chỉ huy quân sự cấp xã là cơ quan quân sự địa phương trực thuộc Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh hoặc Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh. Dự thảo cũng sửa đổi các quy định liên quan đến hành vi trốn tránh nghĩa vụ quân sự, gian dối trong khám sức khỏe quân sự, tổ chức giao nhận quân và chế độ đối với công dân trong thời gian đăng ký, sơ tuyển, khám và kiểm tra sức khỏe.
Cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục phân định rõ trách nhiệm giữa Ban Chỉ huy quân sự cấp xã và Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh trong từng khâu của quy trình tuyển quân, bảo đảm không phát sinh chồng chéo hoặc bỏ sót nhiệm vụ.
Đổi mới công tác phổ biến pháp luật theo hướng số hóa, lấy người dân làm trung tâm
Cùng trong buổi sáng, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).
Theo hồ sơ trình Quốc hội, dự thảo luật gồm 5 chương, 39 điều. Nội dung sửa đổi tập trung xác định rõ hơn trách nhiệm của cơ quan soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan báo chí, người đứng đầu các bộ, ngành và chính quyền địa phương trong việc đưa pháp luật đến với người dân.
Dự thảo cũng bổ sung một số nhóm đối tượng cần được ưu tiên phổ biến, giáo dục pháp luật, như người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, người cao tuổi, người bị phạt cải tạo không giam giữ và người đã chấp hành xong hình phạt tù đang tái hòa nhập cộng đồng.
Tại phiên thảo luận, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị chuyển mạnh từ phương thức truyền đạt thông tin một chiều sang hỗ trợ người dân nâng cao khả năng tìm hiểu, vận dụng và tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp bằng pháp luật.
Một trong những định hướng được đặt ra là xây dựng hệ sinh thái số quốc gia về phổ biến, giáo dục pháp luật, tích hợp dữ liệu mở với các công cụ trí tuệ nhân tạo và hệ thống hỏi – đáp tự động. Tuy nhiên, các đại biểu cũng yêu cầu phải có cơ chế kiểm soát chất lượng, xử lý thông tin sai lệch và xác định rõ trách nhiệm đối với nội dung pháp luật được tạo ra hoặc tổng hợp bằng AI.
Tạo sức cạnh tranh mới cho ngành dầu khí
Trong phiên làm việc buổi chiều, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Dầu khí (sửa đổi); dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; và dự thảo nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Đối với dự án Luật Dầu khí (sửa đổi), nhiều đại biểu cho rằng việc sửa luật không nên chỉ dừng lại ở tháo gỡ các vướng mắc đã phát sinh mà cần tạo nền tảng cạnh tranh dài hạn cho ngành dầu khí Việt Nam trong bối cảnh sản lượng tại các mỏ hiện hữu suy giảm, giá năng lượng biến động và quá trình chuyển dịch năng lượng diễn ra nhanh chóng.
Dự thảo đang đề xuất một số cơ chế về thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế xuất khẩu dầu thô và tỷ lệ thu hồi chi phí nhằm nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư. Đây mới là các phương án chính sách đang được Quốc hội xem xét, chưa phải những quy định đã được thông qua hoặc có hiệu lực thi hành.
Các đại biểu cũng đề nghị tiếp tục rà soát tính thống nhất giữa Luật Dầu khí với Luật Biển Việt Nam, pháp luật về tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, điện lực, bảo vệ môi trường, thuế và ngân sách nhà nước; đồng thời hoàn thiện quy định về chuỗi giá trị dầu khí, năng lượng ngoài khơi, khai thác dữ liệu và phân định chức năng quản lý nhà nước với hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Thận trọng với các cơ chế xử lý vi phạm đặc thù
Việc Quốc hội xem xét dự thảo nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật trong các lĩnh vực kinh tế và công nghệ cho thấy yêu cầu tháo gỡ những vấn đề tồn đọng đang ngày càng cấp thiết.
Tuy nhiên, do đây là cơ chế liên quan trực tiếp đến việc xử lý hành vi vi phạm pháp luật, quá trình xây dựng nghị quyết cần bảo đảm nguyên tắc thượng tôn Hiến pháp và pháp luật; không hợp thức hóa sai phạm; không tạo ra cơ chế miễn trừ trách nhiệm một cách tùy tiện; đồng thời phải phân định rõ trường hợp được áp dụng chính sách đặc thù với trường hợp phải xử lý theo quy định chung.
Khối lượng dự án luật được đưa ra thảo luận trong ngày làm việc thứ hai phản ánh trọng tâm của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất: kịp thời hoàn thiện thể chế, khắc phục khoảng trống pháp lý sau quá trình sắp xếp bộ máy, thúc đẩy phân cấp, chuyển đổi số và tạo hành lang pháp lý cho những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược đối với quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế.
Điều cần lưu ý là các nội dung nêu trên hiện vẫn đang trong quá trình Quốc hội xem xét, thảo luận và hoàn thiện. Chỉ sau khi được Quốc hội biểu quyết thông qua, được công bố và đến thời điểm có hiệu lực theo quy định, các dự án luật và nghị quyết này mới chính thức trở thành căn cứ pháp lý bắt buộc thi hành.
Nguồn tham khảo: Thông cáo báo chí số 2 của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI; Cổng Thông tin điện tử Quốc hội; Báo Điện tử Chính phủ; Bộ Tư pháp; TTXVN/VietnamPlus và Báo Tin tức.
