Saudi Arabia ngày 15/9 phát cảnh báo khẩn cấp tại nhiều thành phố trong bối cảnh các vụ tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của lực lượng Houthi tại Yemen gia tăng, làm rủi ro an ninh tại bán đảo Arab và các tuyến hàng hải chiến lược ở Biển Đỏ tiếp tục tăng.
Theo Reuters, Cơ quan Phòng vệ Dân sự Saudi Arabia đã phát cảnh báo về “nguy cơ tiềm tàng” tại sáu khu vực gồm Jeddah, Yanbu, Abha, Jazan, AlUla và Taif. Sau đó, cơ quan này thông báo nguy hiểm đã qua. Yanbu có ý nghĩa đặc biệt đối với thị trường năng lượng vì đây là một trong những cảng dầu chủ chốt của Saudi Arabia trên Biển Đỏ.
Trong một đợt cảnh báo khác cùng ngày, hệ thống cảnh báo cũng được kích hoạt tại Mecca và Jeddah. Reuters cho biết đây là đợt cảnh báo có phạm vi rộng nhất kể từ khi căng thẳng leo thang trong tuần qua; riêng Mecca lần đầu nhận cảnh báo kiểu này trong giai đoạn xung đột hiện nay. Các cảnh báo được dỡ bỏ trong thời gian ngắn và nhà chức trách Saudi Arabia chưa lập tức thông báo có tên lửa hoặc máy bay không người lái nào đánh trúng những khu vực vừa được cảnh báo.
Các cảnh báo ngày 15/9 diễn ra sau những vụ tấn công được Saudi Arabia xác nhận một ngày trước đó. Theo Thiếu tướng Turki Al-Maliki, người phát ngôn liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu tại Yemen, ngày 14/9 lực lượng Houthi sử dụng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái tấn công các khu vực tại Khamis Mushait, Abha và Taif. Phía Saudi Arabia cho biết 13 dân thường bị thương ở mức nhẹ đến trung bình, 7 căn nhà và 2 phương tiện bị hư hại.
Điểm cần phân biệt là số liệu trên xác nhận thiệt hại của các cuộc tấn công ngày 14/9; nó không đồng nghĩa sáu thành phố nhận cảnh báo sáng 15/9 đều đã bị tấn công. Cảnh báo dân sự là biện pháp phòng ngừa trước một nguy cơ được cơ quan chức năng đánh giá, trong khi việc xác nhận một vụ tấn công đòi hỏi thông tin về vật thể, địa điểm và hậu quả cụ thể.
Phía Saudi Arabia cáo buộc Houthi cố ý nhắm vào dân thường và các mục tiêu dân sự. Tuy nhiên, khi viết theo chuẩn tin tức khách quan, đây cần được thể hiện là cáo buộc hoặc kết luận của phía Saudi Arabia, thay vì mặc nhiên trình bày như một kết luận pháp lý độc lập đã được cơ quan quốc tế xác nhận.
Diễn biến mới xảy ra trong bối cảnh giao tranh tại Yemen tăng mạnh trở lại. Reuters cho biết Houthi đã gia tăng các cuộc tấn công vào thành phố và cơ sở năng lượng của Saudi Arabia, đồng thời mở rộng hoạt động dọc bờ Biển Đỏ của Yemen về phía eo biển Bab el-Mandeb, một trong những tuyến hàng hải quan trọng của thế giới. Các cuộc tấn công cũng tác động trực tiếp đến hạ tầng năng lượng. Saudi Arabia trước đó phải ngừng một tuyến vận chuyển dầu Đông – Tây sau một vụ tấn công mà Riyadh quy trách nhiệm cho một nhóm vũ trang thân Iran tại Iraq. Trong khi đó, sự hiện diện ngày càng lớn của Houthi gần Bab el-Mandeb làm gia tăng sức ép lên tuyến xuất khẩu dầu qua Biển Đỏ. Reuters đánh giá diễn biến tại Yemen đang mở thêm một mặt trận trong cuộc khủng hoảng Trung Đông và làm tăng rủi ro đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.
AP cũng ghi nhận giao tranh tại Yemen đang đe dọa dân thường và hoạt động hàng hải trên Biển Đỏ. Các diễn biến này diễn ra đồng thời với những bất ổn tại eo biển Hormuz, khiến hai cửa ngõ hàng hải quan trọng của khu vực cùng chịu áp lực an ninh. Vì vậy, có cơ sở để nói nguy cơ xung đột lan rộng đang gia tăng, nhưng không nên diễn đạt thành “chiến tranh Trung Đông đã mở rộng sang Saudi Arabia” như một sự kiện pháp lý đã được xác lập. Hiện chính xác hơn là Saudi Arabia đang trực tiếp đối mặt với các cuộc tấn công xuyên biên giới trong lúc xung đột tại Yemen và các điểm nóng khác trong khu vực cùng leo thang.
Sau các vụ tấn công, liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu tuyên bố sẽ thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ chủ quyền, dân thường và cơ sở dân sự, đồng thời viện dẫn Điều 51 Hiến chương Liên Hợp Quốc về quyền tự vệ.
Điều 51 công nhận quyền tự vệ cá nhân hoặc tập thể khi một quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc phải đối mặt với một cuộc tấn công vũ trang, cho đến khi Hội đồng Bảo an có các biện pháp cần thiết để duy trì hòa bình và an ninh quốc tế. Các biện pháp được thực hiện theo quyền tự vệ cũng phải được báo cáo cho Hội đồng Bảo an.
Tuy nhiên, việc một bên viện dẫn Điều 51 không có nghĩa mọi hoạt động quân sự đáp trả sau đó mặc nhiên hợp pháp. Khi luật nhân đạo quốc tế được áp dụng, các bên tham chiến vẫn phải tuân thủ những nguyên tắc cơ bản như phân biệt giữa mục tiêu quân sự và dân sự, cấm tấn công trực tiếp dân thường và mục tiêu dân sự, tuân thủ nguyên tắc tương xứng và thực hiện các biện pháp phòng ngừa khả thi nhằm hạn chế thiệt hại cho dân thường.
