Xuất khẩu Trung Quốc tháng 8 tăng 25%: Công nghệ cao và AI nâng đỡ tăng trưởng, nhưng thặng dư kỷ lục làm rủi ro thương mại tăng

Xuất khẩu Trung Quốc tháng 8/2026 đạt khoảng 401,44 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ; nhập khẩu đạt 282,36 tỷ USD, tăng 28,2%. Dù nhập khẩu tăng nhanh hơn về tỷ lệ, Trung Quốc vẫn ghi nhận thặng dư thương mại 119,09 tỷ USD do nền xuất khẩu lớn hơn đáng kể. Dữ liệu tám tháng cho thấy sản phẩm công nghệ cao, bán dẫn, ôtô và các thiết bị gắn với chu kỳ đầu tư AI đang trở thành lực đỡ quan trọng cho nền kinh tế trong lúc tiêu dùng, đầu tư tư nhân và bất động sản trong nước vẫn yếu. Tuy nhiên, phụ thuộc ngày càng lớn vào cầu bên ngoài cũng làm gia tăng nguy cơ thuế quan, chống trợ cấp và các biện pháp phòng vệ thương mại tại Mỹ, EU và những thị trường khác.

Theo dữ liệu Tổng cục Hải quan Trung Quốc được Reuters công bố ngày 8/9, xuất khẩu tháng 8 tăng 25% so với cùng kỳ năm trước khi tính bằng USD, tăng tốc từ mức 23,9% của tháng 7. Nhập khẩu tăng 28,2%, so với 27,5% trong tháng trước. Quy mô tuyệt đối là:

Chỉ tiêu

Tháng 8/2026

Xuất khẩu

401,44 tỷ USD

Nhập khẩu

282,36 tỷ USD

Thặng dư

119,09 tỷ USD

Tăng xuất khẩu

+25%

Tăng nhập khẩu

+28,2%

Chi tiết “tính bằng USD” đặc biệt quan trọng. Tốc độ tăng giá trị thương mại có thể chịu tác động của:

  • lượng hàng hóa thực tế;

  • giá bán;

  • cơ cấu sản phẩm;

  • và biến động tỷ giá.

Do đó, xuất khẩu tăng 25% không đồng nghĩa khối lượng hàng xuất khẩu của Trung Quốc tăng 25%.

Trong tám tháng đầu năm, xuất khẩu các sản phẩm công nghệ cao của Trung Quốc tăng 42,9% về giá trị USD. Đáng chú ý, giá trị xuất khẩu bán dẫn tăng hơn gấp đôi, trong khi lượng xuất khẩu chỉ tăng khoảng 4,1%. Khoảng cách rất lớn giữa giá trị và sản lượng cho thấy phần tăng trưởng không thể giải thích chủ yếu bằng việc Trung Quốc “bán nhiều chip hơn”. Nó phản ánh ít nhất hai khả năng quan trọng:

Thứ nhất, giá chip và đặc biệt một số dòng bộ nhớ, linh kiện phục vụ AI tăng mạnh.

Thứ hai, cơ cấu xuất khẩu dịch chuyển sang những sản phẩm có giá trị đơn vị cao hơn.

Reuters dẫn nhu cầu tính toán AI và giá chip nhớ tăng là một trong những yếu tố hỗ trợ doanh thu của các nhà sản xuất bán dẫn Trung Quốc. AI tự nó không phải một nhóm hàng thống nhất trong biểu thống kê hải quan. Chu kỳ đầu tư AI kéo nhu cầu đối với nhiều sản phẩm vật chất khác nhau, chẳng hạn:

  • chip và linh kiện;

  • máy chủ;

  • hệ thống lưu trữ;

  • thiết bị nguồn;

  • thiết bị làm mát;

  • robot;

  • linh kiện điện tử;

  • pin và thiết bị điện.

Reuters vì vậy dùng khái niệm “high-tech and AI-related products” – sản phẩm công nghệ cao và sản phẩm liên quan đến nhu cầu AI – chứ không nói Trung Quốc có một nhóm thống kê duy nhất gọi là “AI exports”.

Xu hướng này đã xuất hiện rõ từ tháng 7. Dữ liệu chính thức cho thấy xuất khẩu các sản phẩm công nghệ cao như robot công nghiệp và máy in 3D tăng hơn 50% trong tháng 7 và đóng góp gần 60% phần tăng xuất khẩu của tháng đó. Trong bảy tháng đầu năm, xuất khẩu sản phẩm cơ điện của Trung Quốc tăng 21,2%, chiếm khoảng 63,8% tổng xuất khẩu hàng hóa. Như vậy, câu chuyện không chỉ là một vài mặt hàng tăng đột biến. Cơ cấu xuất khẩu đang ngày càng dựa nhiều vào máy móc, điện tử và công nghệ. Xuất khẩu xe cũng tiếp tục tăng rất mạnh. Theo Hiệp hội Xe du lịch Trung Quốc, xuất khẩu xe du lịch tháng 8 đạt khoảng 894.000 chiếc, tăng 77,5% so với cùng kỳ. Riêng xe điện và plug-in hybrid xuất khẩu tăng tới 154,7%. Trong khi đó, thị trường nội địa đi theo chiều ngược lại:

  • doanh số xe trong nước giảm 23,7%;

  • còn khoảng 1,55 triệu xe;

  • doanh số EV và plug-in hybrid nội địa giảm 10,1%.

Các hãng Trung Quốc không chỉ xuất khẩu vì năng lực cạnh tranh toàn cầu tăng mà còn vì thị trường nội địa không hấp thụ được tốc độ tăng công suất. Nói cách khác, thị trường nước ngoài đang đóng vai trò ngày càng lớn trong việc tiêu thụ sản lượng của ngành ôtô Trung Quốc. Thoạt nhìn có vẻ nghịch lý: xuất khẩu +25%; nhập khẩu +28,2%; nhưng thặng dư vẫn tăng từ 112,5 tỷ USD tháng 7 lên 119,09 tỷ USD tháng 8. Lý do nằm ở nền giá trị tuyệt đối. Xuất khẩu tháng 8 đạt 401,44 tỷ USD, trong khi nhập khẩu chỉ 282,36 tỷ USD. Tính ngược từ tốc độ tăng, cùng kỳ năm trước:

  • xuất khẩu khoảng 321,2 tỷ USD;

  • nhập khẩu khoảng 220,2 tỷ USD.

Như vậy, trong một năm:

  • xuất khẩu tăng tuyệt đối khoảng 80,3 tỷ USD;

  • nhập khẩu tăng khoảng 62,1 tỷ USD.

Dù nhập khẩu có tốc độ phần trăm cao hơn, lượng USD tăng thêm của xuất khẩu vẫn lớn hơn khoảng 18 tỷ USD. Do đó thặng dư tiếp tục mở rộng. Thặng dư thương mại Trung Quốc trong tám tháng đầu năm đạt khoảng 805,51 tỷ USD. Theo số liệu tổng hợp từ hải quan:

  • xuất khẩu tám tháng tăng khoảng 19,3%;

  • nhập khẩu tăng khoảng 27%;

  • thặng dư tám tháng vẫn lên 805,51 tỷ USD.

Reuters đánh giá với tốc độ hiện tại, thặng dư cả năm có khả năng vượt 1.000 tỷ USD năm thứ hai liên tiếp.

Đây vừa là điểm mạnh đối với sản xuất Trung Quốc, vừa là một rủi ro chính sách ngày càng lớn. Một quốc gia có thặng dư cao liên tục sẽ đối mặt với áp lực từ đối tác yêu cầu:

  • tăng cầu nội địa;

  • giảm một số trợ cấp công nghiệp;

  • hạn chế tình trạng dư thừa công suất;

  • hoặc mở rộng nhập khẩu.

Tháng 8, xuất khẩu Trung Quốc sang Mỹ tăng 34,4% so với cùng kỳ. Nhập khẩu từ Mỹ chỉ tăng 17,8%. Thặng dư riêng với Mỹ tăng lên khoảng 29,18 tỷ USD, từ khoảng 28 tỷ USD trong tháng 7.

Reuters cho rằng một phần doanh nghiệp đang đẩy nhanh giao hàng trước những bất định về thuế quan. Đây là yếu tố cần thận trọng khi ngoại suy tốc độ 25% sang các tháng tiếp theo. Nếu một phần xuất khẩu hiện tại là front-loading – giao hàng sớm để tránh nguy cơ thuế tăng – mức tăng trong một tháng có thể cao hơn nhu cầu dài hạn thực sự. Do đó, số liệu tháng 8 rất mạnh nhưng chưa đủ để kết luận xuất khẩu sẽ duy trì tăng 25% trong cả năm.

Công nghệ cao đang bù cho cầu nội địa yếu

Vai trò của xuất khẩu trở nên quan trọng hơn vì các động lực trong nước đang tăng chậm. Số liệu chính thức bảy tháng đầu năm cho thấy: doanh số bán lẻ chỉ tăng khoảng 1,2%; đầu tư tư nhân giảm 9,4%; doanh thu bán nhà thương mại giảm 13,1%; nguồn vốn của doanh nghiệp phát triển bất động sản giảm 20,3%. Tăng trưởng GDP Trung Quốc cũng giảm xuống 4,3% trong quý II, trong khi Bắc Kinh đặt mục tiêu tăng trưởng khoảng 4,5–5% cho năm 2026. Vì vậy, xuất khẩu công nghệ đang thực hiện một chức năng vĩ mô quan trọng: bù đắp một phần sự suy yếu của bất động sản, đầu tư tư nhân và tiêu dùng. Nhưng điều này cũng có nghĩa nền kinh tế trở nên phụ thuộc hơn vào cầu của phần còn lại của thế giới. 28,2% là một con số rất cao, nhưng cơ cấu cũng cần được xem xét.

Reuters dẫn các nhà phân tích nhận định phần tăng nhập khẩu đáng kể vẫn liên quan tới sản phẩm công nghệ và cuộc chạy đua đầu tư AI. Nói cách khác, Trung Quốc đang đồng thời: xuất khẩu nhiều thiết bị công nghệ hơn; và nhập khẩu nhiều đầu vào công nghệ hơn để xây dựng năng lực AI và bán dẫn. Vì vậy, tăng nhập khẩu 28,2% không nên tự động được diễn giải thành: “người tiêu dùng Trung Quốc đang mua hàng mạnh trở lại”.

Một ví dụ ngược lại là dầu thô: lượng nhập khẩu dầu của Trung Quốc tháng 8 giảm tới 23,4% so với cùng kỳ. Điều đó tiếp tục cho thấy tăng trưởng nhập khẩu không đồng đều giữa các nhóm hàng. Xuất khẩu chip tăng mạnh rất dễ dẫn tới kết luận quá rộng rằng Trung Quốc đã “tự chủ hoàn toàn” ngành bán dẫn. Số liệu thương mại không cho phép kết luận như vậy. Một chuỗi bán dẫn gồm nhiều lớp:

  • thiết kế;

  • phần mềm EDA;

  • thiết bị quang khắc;

  • vật liệu;

  • sản xuất wafer;

  • bộ nhớ;

  • đóng gói;

  • kiểm thử;

  • và thiết bị sản xuất.

Một quốc gia có thể tăng mạnh xuất khẩu một số loại chip nhưng vẫn nhập khẩu công nghệ, thiết bị hoặc chip cao cấp ở các phân đoạn khác. Việc nhập khẩu công nghệ tiếp tục tăng trong bối cảnh đầu tư AI mạnh chính là một dấu hiệu cho thấy chuỗi cung ứng này vẫn có tính toàn cầu. Do đó, “xuất khẩu bán dẫn tăng hơn gấp đôi” nên được hiểu là năng lực thương mại của ngành tăng mạnh, không phải bằng chứng độc lập rằng mọi nút thắt công nghệ đã được giải quyết. Một nền kinh tế có xuất khẩu công nghiệp tăng nhanh, cầu trong nước yếu và thặng dư lớn dễ gây phản ứng từ các đối tác thương mại.

Tại cuộc họp G20 đầu tháng 9, tất cả thành viên trừ Trung Quốc ủng hộ nội dung kêu gọi xử lý các chính sách “phi thị trường” làm gia tăng mất cân đối và tình trạng phụ thuộc quá mức vào xuất khẩu. Trung Quốc phản đối một số nội dung trong tuyên bố. Đây là tranh luận chính sách, không phải kết luận pháp lý rằng toàn bộ hàng Trung Quốc được trợ cấp bất hợp pháp. Theo các nguyên tắc thương mại quốc tế, việc một quốc gia có thặng dư thương mại lớn không tự nó là hành vi trái WTO. Muốn áp thuế chống bán phá giá hoặc chống trợ cấp, cơ quan điều tra của nước nhập khẩu phải thực hiện quy trình theo pháp luật tương ứng và xác định các điều kiện cần thiết, chẳng hạn:

  • có bán phá giá hoặc trợ cấp thuộc diện xử lý;

  • ngành sản xuất trong nước bị thiệt hại;

  • và có quan hệ nhân quả.

Do đó, “Trung Quốc xuất khẩu quá nhiều” không phải một căn cứ pháp lý độc lập để áp thuế. Đối với một số ngành, rủi ro pháp lý đã chuyển thành biện pháp thực tế. Liên minh châu Âu hiện duy trì thuế chống trợ cấp chính thức đối với xe điện chạy pin nhập khẩu từ Trung Quốc theo Quy định thực thi EU 2024/2754, được sửa đổi trong năm 2026. Văn bản hiện vẫn có hiệu lực.

Do đó, việc xuất khẩu ôtô Trung Quốc tăng hơn 50% trong tám tháng và xe du lịch tăng gần 78% riêng tháng 8 diễn ra trong bối cảnh rào cản thương mại đang tăng, chứ không phải thị trường quốc tế hoàn toàn mở. Các hãng Trung Quốc vì vậy ngày càng phải kết hợp: xuất khẩu trực tiếp với xây dựng nhà máy tại thị trường nước ngoài. Đây cũng là lý do hoạt động đầu tư sản xuất ở châu Âu, Đông Nam Á và các khu vực khác trở nên quan trọng hơn. Một diễn biến pháp lý đáng chú ý xảy ra ngay trước khi số liệu tháng 8 được công bố. Bộ Thương mại, Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin cùng cơ quan quản lý thị trường Trung Quốc đã ban hành Hướng dẫn về hành vi cạnh tranh và xây dựng tuân thủ của ngành ôtô ở nước ngoài. Hướng dẫn yêu cầu doanh nghiệp:

  • tuân thủ pháp luật nước sở tại;

  • xây dựng giá dựa trên chi phí và cung cầu;

  • tránh cạnh tranh làm rối loạn thị trường;

  • tôn trọng quyền định giá của đại lý;

  • bảo đảm chất lượng;

  • tuân thủ pháp luật lao động;

  • và xử lý dữ liệu xe thông minh, xe tự lái phù hợp quy định.

Bắc Kinh không chỉ muốn tăng số xe xuất khẩu mà còn đang cố ngăn cuộc chiến giá gay gắt trong nước lan sang thị trường quốc tế, bởi điều này có thể làm tăng:

  • khiếu kiện thương mại;

  • rủi ro chống bán phá giá;

  • tổn hại thương hiệu;

  • và áp lực chính trị với hàng Trung Quốc.

Thặng dư thương mại được tính bằng: giá trị xuất khẩu hàng hóa – giá trị nhập khẩu hàng hóa. Con số 119,09 tỷ USD không phải:

  • lợi nhuận của doanh nghiệp Trung Quốc;

  • tiền ngân sách Trung Quốc thu được;

  • dòng vốn ròng vào hệ thống ngân hàng;

  • hay phần GDP tăng thêm trong tháng.

Doanh nghiệp xuất khẩu vẫn có:

  • chi phí nguyên liệu;

  • tiền lương;

  • vốn nhập khẩu;

  • khấu hao;

  • thuế;

  • logistics;

  • và lợi nhuận chuyển cho cổ đông.

Vì thế, thặng dư là chỉ tiêu của cán cân thương mại hàng hóa, không phải lợi nhuận kế toán của nền kinh tế.Thặng dư thương mại khổng lồ đem lại một số lợi ích:

  • hỗ trợ sản xuất;

  • duy trì công suất nhà máy;

  • tạo nhu cầu lao động;

  • tạo nguồn thu ngoại tệ;

  • và hỗ trợ tăng trưởng khi bất động sản yếu.

Nhưng cùng lúc, nó làm tăng ba rủi ro.

Rủi ro thứ nhất: phụ thuộc vào thị trường nước ngoài.

Nếu Mỹ hoặc EU giảm cầu hoặc tăng thuế, tăng trưởng công nghiệp Trung Quốc có thể chịu tác động lớn.

Rủi ro thứ hai: căng thẳng thương mại.

Một thặng dư liên tục ở quy mô khoảng 1.000 tỷ USD dễ trở thành vấn đề chính trị tại những nền kinh tế nhập khẩu lớn.

Rủi ro thứ ba: trì hoãn tái cân bằng trong nước.

Nếu xuất khẩu đủ mạnh để giữ tăng trưởng, áp lực phải cải cách mạnh nhằm tăng thu nhập hộ gia đình, phục hồi tiêu dùng và xử lý bất động sản có thể giảm trong ngắn hạn.

Reuters dẫn giới phân tích nhận định số liệu thương mại hiện tại cũng làm giảm tính cấp thiết của một đợt nới lỏng tiền tệ quy mô lớn ngay lập tức. AI và công nghệ cao đang là lực đỡ rất mạnh, nhưng từ “cứu” sẽ phóng đại tác động. Dữ liệu hiện cho thấy:

  • xuất khẩu mạnh;

  • ngành công nghệ tăng;

  • đầu tư AI kéo nhu cầu chip và thiết bị;

  • ôtô tìm được thị trường nước ngoài.

Nhưng đồng thời:

  • tiêu dùng vẫn yếu;

  • bất động sản chưa phục hồi;

  • đầu tư tư nhân giảm;

  • doanh số ôtô trong nước giảm;

  • và nền kinh tế vẫn phải sử dụng hỗ trợ tài khóa.

 

Trung Quốc đã triển khai thêm công cụ tài trợ cơ sở hạ tầng khoảng 800 tỷ nhân dân tệ nhằm hỗ trợ đầu tư.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Ảnh 1

Tin tức mới nhất