Xuất nhập khẩu 770 tỷ USD, FDI đăng ký 40,63 tỷ USD: Ba dòng vốn lớn cùng tăng tốc nhưng chất lượng tăng trưởng mới là vấn đề quyết định

Tám tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa Việt Nam đạt 770,14 tỷ USD, tăng 28,7%; tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký đạt 40,63 tỷ USD, tăng 55,4%; vốn FDI thực hiện đạt 17,25 tỷ USD, tăng 12%. Cùng thời gian, Chính phủ cho biết giải ngân vốn đầu tư công đạt gần 510.000 tỷ đồng, tương đương 49,8% kế hoạch. Các con số cho thấy cùng lúc ba dòng lực quan trọng — thương mại, vốn đầu tư nước ngoài và đầu tư nhà nước — đều ở quy mô cao. Tuy nhiên, nhập khẩu đang tăng nhanh hơn xuất khẩu, FDI đăng ký lớn hơn nhiều vốn đã thực hiện và giải ngân đầu tư công mới đi được khoảng một nửa kế hoạch năm. Vì vậy, quy mô tăng mạnh chưa thể tự động đồng nghĩa hiệu quả kinh tế tăng tương ứng.

Theo Cục Thống kê, Bộ Tài chính, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa tám tháng năm 2026 đạt 770,14 tỷ USD, cao nhất từ trước tới nay đối với cùng kỳ và tăng 28,7% so với tám tháng năm 2025.

Cơ cấu cụ thể:

Chỉ tiêu

8 tháng 2026

Tăng/giảm cùng kỳ

Xuất khẩu

374,84 tỷ USD

+22,4%

Nhập khẩu

395,30 tỷ USD

+35,3%

Tổng thương mại

770,14 tỷ USD

+28,7%

Cán cân thương mại

Nhập siêu 20,46 tỷ USD

Cùng kỳ 2025 xuất siêu 14,02 tỷ USD

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô 770 tỷ USD mà ở khoảng cách tốc độ giữa hai chiều thương mại.

Tám tháng năm 2025, tổng kim ngạch mới đạt 598,25 tỷ USD. Như vậy chỉ sau một năm, quy mô thương mại tăng thêm khoảng: 770,14 – 598,25 = 171,89 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu tăng từ 306,14 lên 374,84 tỷ USD, tức tăng khoảng 68,70 tỷ USD. Nhập khẩu tăng từ 292,12 lên 395,30 tỷ USD, tức tăng khoảng 103,18 tỷ USD. Như vậy, khoảng 60% phần kim ngạch tăng thêm đến từ chiều nhập khẩu.

Đây là lý do con số tăng trưởng thương mại 28,7% không nên được diễn đạt thành “xuất khẩu Việt Nam tăng gần 29%”. Xuất khẩu thực tế tăng 22,4%, còn nhập khẩu tăng mạnh hơn đáng kể ở mức 35,3%. Cùng kỳ năm 2025, Việt Nam xuất siêu khoảng 14,02 tỷ USD. Tám tháng năm nay, cán cân chuyển thành nhập siêu 20,46 tỷ USD. Mức thay đổi của cán cân thương mại giữa hai kỳ lên tới khoảng: 34,48 tỷ USD.

Điều này không tự động là tín hiệu xấu. Cục Thống kê cho biết 372,04 tỷ USD, tương đương 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu, thuộc nhóm tư liệu sản xuất. Nếu máy móc, thiết bị, nguyên liệu và linh kiện được nhập vào để phục vụ mở rộng sản xuất rồi chuyển hóa thành sản phẩm xuất khẩu trong các tháng sau, nhập khẩu tăng có thể phản ánh sự mở rộng công suất.

Nhưng nếu nhập khẩu tăng nhanh trong khi sản phẩm đầu ra hoặc giá trị gia tăng trong nước không cải thiện tương ứng, cán cân thương mại và nhu cầu ngoại tệ sẽ trở thành áp lực cần theo dõi. Vì vậy, nhập khẩu cao không mặc nhiên tốt cũng không mặc nhiên xấu. Chất lượng phải được đánh giá qua cơ cấu hàng nhập và khả năng chuyển đầu vào đó thành sản lượng, xuất khẩu và giá trị gia tăng.

Cục Thống kê cho biết nhóm công nghiệp chế biến chiếm 337,99 tỷ USD, tương đương 90,2% xuất khẩu tám tháng. Trong khi đó, một số mặt hàng nhập siêu lớn nhất gồm điện tử, máy tính và linh kiện với mức nhập siêu khoảng 60,6 tỷ USD. Điều này phản ánh một đặc điểm lâu nay của chuỗi sản xuất Việt Nam: nhập linh kiện, máy móc và đầu vào quy mô lớn → chế biến/lắp ráp trong nước → xuất sản phẩm cuối cùng. Mô hình này có thể tạo ra kim ngạch xuất nhập khẩu rất cao vì cùng một chuỗi giá trị xuất hiện ở cả hai chiều biên giới. Do đó, tổng thương mại 770 tỷ USD là thước đo tốt về quy mô hội nhập, nhưng không phải thước đo trực tiếp về:

  • GDP;

  • lợi nhuận của doanh nghiệp Việt Nam;

  • ngoại tệ ròng thu được;

  • hay giá trị gia tăng thực sự giữ lại trong nước.

Đây là khác biệt thống kê cần giữ rõ khi sử dụng các cột mốc thương mại lớn. Một dữ kiện liên kết trực tiếp giữa thương mại và đầu tư nước ngoài là cơ cấu xuất khẩu. Trong 374,84 tỷ USD xuất khẩu:

khu vực kinh tế trong nước: 74,47 tỷ USD, tăng 7,4%;

khu vực FDI, kể cả dầu thô: 300,37 tỷ USD, tăng 26,9%.

Khu vực FDI vì vậy chiếm khoảng: 300,37 / 374,84 ≈ 80,1% tổng xuất khẩu. Ở chiều nhập khẩu, doanh nghiệp FDI nhập khoảng 290,23 tỷ USD, tăng tới 40,1%, chiếm hơn 73% tổng nhập khẩu. Điều này giúp giải thích tại sao dòng vốn FDI và thương mại Việt Nam có quan hệ chặt chẽ: khu vực doanh nghiệp nước ngoài hiện là bộ phận chủ đạo trong các chuỗi sản xuất xuất khẩu quy mô lớn. Nếu tỷ trọng nội địa, công nghiệp hỗ trợ, R&D và năng lực thiết kế không tăng, kim ngạch xuất khẩu có thể lập kỷ lục nhưng phần giá trị ở lại nền kinh tế tăng chậm hơn. Tính đến ngày 31/8/2026, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt 40,63 tỷ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ. Nhưng đây không phải chỉ tiêu gồm riêng các nhà máy mới.

Con số 40,63 tỷ USD bao gồm ba thành phần: vốn đăng ký cấp mới; vốn đăng ký điều chỉnh của các dự án đang hoạt động; và giá trị góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài. Trong tổng FDI đăng ký, có 2.771 dự án mới được cấp phép, với tổng vốn đăng ký 21,72 tỷ USD.

Số dự án mới tăng 9,4%, nhưng lượng vốn đăng ký cấp mới tăng tới 96,8%, cho thấy quy mô vốn bình quân của nhóm dự án được đăng ký mới tăng đáng kể so với cùng kỳ. Riêng công nghiệp chế biến, chế tạo thu hút: 12,15 tỷ USD vốn đăng ký cấp mới, chiếm 55,9%.

Sản xuất và phân phối điện, khí, nước và điều hòa đạt khoảng 3,13 tỷ USD, chiếm 14,4%. Như vậy, hơn một nửa FDI cấp mới tiếp tục hướng vào sản xuất công nghiệp. Đây là tín hiệu quan trọng hơn việc chỉ nhìn tổng vốn đăng ký, bởi chế biến – chế tạo có khả năng tạo trực tiếp:

  • năng lực sản xuất;

  • xuất khẩu;

  • việc làm;

  • nhu cầu công nghiệp hỗ trợ;

  • và chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, hiệu ứng lan tỏa cuối cùng vẫn phụ thuộc tỷ lệ mua hàng trong nước, chuyển giao công nghệ và năng lực doanh nghiệp Việt Nam trở thành nhà cung cấp.

Singapore và Hàn Quốc đứng đầu vốn cấp mới

Trong 73 quốc gia và vùng lãnh thổ có dự án được cấp mới tám tháng qua:

Singapore: 7,62 tỷ USD, chiếm 35,1% vốn đăng ký cấp mới.

Hàn Quốc: 5,67 tỷ USD, chiếm 26,1%.

Hồng Kông (Trung Quốc): 2,96 tỷ USD, chiếm 13,6%.

Ba nguồn này cộng lại đạt khoảng: 16,25 tỷ USD, tương đương gần 75% vốn FDI cấp mới.

Điều đó cho thấy dòng vốn mới vẫn tập trung khá cao vào một số trung tâm đầu tư lớn tại châu Á. Nhưng quốc gia đứng tên đăng ký vốn cũng không phải lúc nào phản ánh đầy đủ chủ sở hữu cuối cùng của dòng vốn, do các tập đoàn đa quốc gia có thể đầu tư thông qua công ty holding đặt tại Singapore, Hồng Kông hoặc các trung tâm tài chính khác.

Vì vậy, số liệu theo quốc gia đăng ký nên được hiểu theo pháp nhân đầu tư trực tiếp, không nhất thiết là nguồn vốn kinh tế cuối cùng.

Vốn FDI thực hiện tám tháng đạt khoảng 17,25 tỷ USD, tăng 12% và được Cục Thống kê đánh giá là mức cao nhất trong cùng kỳ năm năm gần đây. Nếu so với tổng vốn đăng ký: 17,25 / 40,63 ≈ 42,5%. Nhưng tỷ lệ 42,5% này không nên gọi là “tỷ lệ giải ngân của 40,63 tỷ USD”. Lý do là hai chỉ tiêu không cùng một tập dự án. Vốn thực hiện trong tám tháng có thể bao gồm tiền được giải ngân của các dự án đăng ký từ nhiều năm trước; trong khi 40,63 tỷ USD bao gồm các cam kết đầu tư mới hoặc điều chỉnh chỉ phát sinh trong năm 2026 và có thể được triển khai trong nhiều năm tới. Vì thế, phép chia 42,5% chỉ dùng để minh họa quy mô tương đối giữa hai dòng số liệu, không phải một chỉ tiêu hiệu suất pháp lý chính thức. Tại thời điểm tháng 9/2026, khung pháp lý chung đối với hoạt động đầu tư là Luật Đầu tư 143/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, cùng Nghị định 96/2026/NĐ-CP quy định chi tiết.

Quốc hội ngày 24/8/2026 đã ban hành Luật 24/2026/QH16 sửa đổi Luật Đầu tư, nhưng luật này chỉ có hiệu lực từ 1/3/2027.

Do đó, nếu phân tích hồ sơ đầu tư được thực hiện trong tháng 9/2026, không được áp trước các quy định của Luật 24/2026/QH16 chưa có hiệu lực, trừ khi chính văn bản có quy định chuyển tiếp cụ thể cho trường hợp liên quan. Đây là một chi tiết pháp lý quan trọng khi đánh giá những thay đổi gần đây về thủ tục đầu tư. Việc một dự án được đăng ký hoặc điều chỉnh vốn không đồng nghĩa:

  • toàn bộ vốn sẽ được đưa vào Việt Nam ngay;

  • doanh nghiệp chắc chắn giải ngân đủ;

  • hay Nhà nước bảo đảm lợi nhuận của dự án.

Dự án vẫn phải tuân thủ các điều kiện về tiến độ, đất đai, xây dựng, môi trường, thuế, ngoại hối và các điều kiện chuyên ngành tương ứng. Trong thực tế, khoảng cách giữa FDI đăng ký và FDI thực hiện chính là một chỉ tiêu quan trọng để đánh giá khả năng chuyển cam kết đầu tư thành tài sản sản xuất thực tế.

Vì vậy, con số 55,4% tăng trưởng đăng ký rất tích cực về kỳ vọng, nhưng con số 12% tăng vốn thực hiện có ý nghĩa trực tiếp hơn khi đánh giá dòng vốn thực tế đang triển khai trong nền kinh tế. Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 8, Chính phủ công bố giải ngân vốn đầu tư công hết tháng 8 đạt gần 510.000 tỷ đồng, bằng 49,8% kế hoạch. Đây là con số phù hợp để sử dụng khi nói về tiến độ giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công.

Với tỷ lệ 49,8%, có thể suy ra quy mô kế hoạch làm mẫu số khoảng trên 1 triệu tỷ đồng, phù hợp với kế hoạch đầu tư công năm 2026 mà Chính phủ giao. Bộ Tài chính cho biết từ đầu năm, tổng kế hoạch vốn ở quy mô xấp xỉ 1,01 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, còn một con số khác cũng do cơ quan Nhà nước công bố: 546.800 tỷ đồng.

Theo phương pháp thống kê, “vốn đầu tư thực hiện” phản ánh khối lượng đầu tư thực tế được thực hiện trong kỳ, và tài liệu nghiệp vụ thống kê nêu rõ đây không phải số liệu vốn giải ngân của dự án. Trong khi đó, số liệu giải ngân đầu tư công gắn với giá trị vốn được thanh toán theo kế hoạch. Bộ Tài chính và Kho bạc Nhà nước sử dụng số tiền đã thanh toán để theo dõi tỷ lệ giải ngân.

chủ đầu tư hoàn thiện hồ sơ và Kho bạc thanh toán → mới xuất hiện trong chỉ tiêu giải ngân tương ứng. Ngày 31/8 đánh dấu khoảng hai phần ba năm dương lịch đã trôi qua, nhưng tỷ lệ giải ngân được Chính phủ công bố mới khoảng 49,8% kế hoạch.

Điều này có nghĩa hơn một nửa kế hoạch vốn vẫn phải được giải ngân trong phần còn lại của năm nếu mục tiêu hoàn thành kế hoạch được giữ rồi coi đây là yêu cầu chính xác, vì tiến độ giải ngân đầu tư công vốn có tính mùa vụ và thường tăng mạnh cuối năm. Nhưng tỷ lệ hiện tại cho thấy áp lực tăng tốc là rất lớn.

Luật Đầu tư công hiện hành là Luật 58/2024/QH15, đã được sửa đổi và được Văn phòng Quốc hội hợp nhất tại 03/VBHN-VPQH ngày 5/2/2026. Khung pháp lý yêu cầu quản lý vốn theo kế hoạch, đúng mục tiêu, đối tượng và bảo đảm hiệu quả sử dụng nguồn lực công. Vì vậy, mục tiêu không thể chỉ là “chi hết tiền”. Giải ngân nhanh nhưng làm sai thủ tục, không bảo đảm chất lượng công trình hoặc thanh toán không đúng khối lượng không phải là kết quả tốt về quản lý đầu tư công.

770 tỷ USD thương mại + 40,63 tỷ USD FDI + gần 510.000 tỷ đồng đầu tư công rồi cho rằng đó là tổng “nguồn lực mới” đưa vào nền kinh tế.

Ba chỉ tiêu đo ba thứ hoàn toàn khác nhau. 770,14 tỷ USD xuất nhập khẩu là tổng giá trị hàng hóa đi qua biên giới theo hai chiều. 40,63 tỷ USD FDI đăng ký là quy mô đăng ký đầu tư, điều chỉnh vốn và giao dịch góp vốn/mua cổ phần. 17,25 tỷ USD FDI thực hiện phản ánh dòng đầu tư trực tiếp đã thực hiện. Gần 510.000 tỷ đồng giải ngân đầu tư công là dòng vốn công được thanh toán theo kế hoạch. Chúng có thể tương tác với nhau nhưng không được cộng cơ học để tính GDP hay “tổng tiền chảy vào nền kinh tế”. Khu vực FDI:

  • chiếm 80,1% xuất khẩu;

  • tạo khoảng 300,37 tỷ USD kim ngạch xuất;

  • đồng thời nhập khoảng 290,23 tỷ USD.

Riêng khu vực này xuất siêu khoảng 10,14 tỷ USD. Ngược lại, khu vực kinh tế trong nước nhập siêu khoảng 30,6 tỷ USD. Như vậy, khoản nhập siêu chung 20,46 tỷ USD thực chất là kết quả của hai cấu trúc trái chiều: FDI xuất siêu 10,14 tỷ USD; khu vực trong nước nhập siêu 30,6 tỷ USD.

Đây là số liệu có ý nghĩa lớn hơn việc chỉ nhìn cán cân toàn nền kinh tế. Nó cho thấy khả năng tạo ngoại tệ qua xuất khẩu vẫn tập trung đáng kể ở doanh nghiệp có vốn nước ngoài. Trong mô hình tăng trưởng hiện nay, ba động lực có đặc tính khác nhau.

Xuất khẩu phụ thuộc lớn vào cầu của Mỹ, EU, Trung Quốc và kinh tế thế giới.

FDI phụ thuộc môi trường đầu tư quốc tế, chuỗi cung ứng và quyết định của tập đoàn đa quốc gia.

Đầu tư công lại là công cụ mà Chính phủ có khả năng chủ động điều hành trực tiếp hơn.

Đây là lý do giải ngân đầu tư công được coi là một trong những công cụ hỗ trợ tăng trưởng khi môi trường thương mại quốc tế biến động. Nhưng tác dụng lan tỏa phụ thuộc vào dự án.

Một đồng đầu tư vào tuyến đường giúp giảm thời gian logistics có thể nâng năng lực sản xuất của khu vực tư nhân nhiều năm. Một đồng vốn bị chậm tiến độ hoặc đưa vào dự án hiệu quả thấp không tạo hiệu ứng tương tự. Vì thế, khi đánh giá gần 510.000 tỷ đồng giải ngân, chất lượng danh mục dự án quan trọng không kém tỷ lệ giải ngân.

Bức tranh tám tháng cho thấy tăng trưởng rất mạnh nhưng cũng xuất hiện ba điểm lệch

Thứ nhất: nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu

Xuất khẩu tăng 22,4%, nhập khẩu tăng 35,3%. Cán cân từ xuất siêu chuyển sang nhập siêu 20,46 tỷ USD. Nếu nhập khẩu là máy móc và nguyên liệu tạo năng lực sản xuất mới, tác động có thể tích cực trong tương lai. Nhưng nếu chênh lệch kéo dài, áp lực ngoại hối và cán cân thanh toán cần được theo dõi.

Thứ hai: FDI đăng ký tăng nhanh hơn nhiều so với FDI thực hiện

Vốn đăng ký tăng 55,4%. 

Vốn thực hiện chỉ tăng 12%. Điều này không phải dấu hiệu xấu, vì dự án mới cần thời gian triển khai. Nhưng thách thức chính sách là làm sao chuyển 40,63 tỷ USD cam kết thành nhà máy, trung tâm R&D, máy móc và việc làm thực tế.

Thứ ba: đầu tư công mới giải ngân khoảng một nửa kế hoạch

Gần 510.000 tỷ đồng là số tuyệt đối rất lớn nhưng mới tương đương 49,8% kế hoạch. Do đó, bốn tháng cuối năm vẫn phải xử lý lượng vốn đáng kể.

Áp lực không chỉ là giải ngân nhanh mà phải giữ đồng thời kỷ luật về đầu tư, đấu thầu, nghiệm thu và chất lượng công trình. Nếu muốn đánh giá sức khỏe thực sự của nền kinh tế trong phần còn lại năm 2026, có ba chỉ số đáng quan tâm hơn việc các con số có lập kỷ lục hay không. Một là giá trị gia tăng nội địa trong xuất khẩu.

Xuất khẩu 374,84 tỷ USD sẽ có ý nghĩa lớn hơn nếu tỷ lệ nguyên liệu, linh kiện, dịch vụ và công nghệ do doanh nghiệp Việt Nam cung cấp tăng.

Hai là tốc độ chuyển FDI đăng ký thành FDI thực hiện.

Các dự án 21,72 tỷ USD cấp mới chỉ tạo ảnh hưởng thực khi đất được bàn giao, nhà máy được xây, máy móc được nhập và hoạt động sản xuất bắt đầu.

Ba là chất lượng giải ngân vốn đầu tư công.

 

49,8% hay 80% cuối năm chưa đủ để đánh giá nếu không biết dự án nào hoàn thành, chi phí logistics giảm bao nhiêu và công trình tạo ra năng lực sản xuất mới thế nào.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Ảnh 1

Tin tức mới nhất