Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 27/8 ký sắc lệnh đổi tên hồ Ontario thành “Lake America” trong hệ thống địa danh của chính phủ liên bang. Bộ Nội vụ Mỹ có 30 ngày để thực hiện việc cập nhật, nhưng quyết định không buộc Canada, bang New York hay các tổ chức quốc tế phải sử dụng tên gọi mới.
Sắc lệnh mang số 14420, với tên “Honoring the American History of the Great Lakes and Renaming Lake Ontario as Lake America”, được Nhà Trắng công bố ngày 27/8.
Tại Điều 2, Tổng thống Trump chỉ đạo Bộ trưởng Nội vụ Doug Burgum phối hợp với U.S. Board on Geographic Names thực hiện các thủ tục cần thiết để đổi tên hồ Ontario thành “Lake America”, căn cứ các quy định tại 43 U.S.C. §§364-364f về hệ thống tên địa lý liên bang.
Hệ thống Geographic Names Information System (GNIS) sau đó phải được cập nhật, đồng thời Board on Geographic Names phải hướng dẫn để các cơ quan liên bang sử dụng tên mới trên bản đồ, hợp đồng, tài liệu và thông tin liên lạc chính thức.
Khi ký sắc lệnh tại Nhà Trắng, ông Trump nói quyết định có hiệu lực ngay lập tức. Tuy nhiên, văn bản chính thức quy định Bộ Nội vụ có 30 ngày kể từ ngày 27/8 để tiến hành các bước đổi tên trong hệ thống địa danh liên bang. Hai mốc này không mâu thuẫn.
“Có hiệu lực ngay” nghĩa là sắc lệnh bắt đầu tạo ra chỉ đạo hành pháp từ thời điểm được ký. Còn thời hạn 30 ngày là thời gian cơ quan liên bang được giao để hoàn thành việc cập nhật tên trong GNIS và các hệ thống liên quan. Vì vậy, không nên diễn đạt rằng toàn bộ bản đồ, tài liệu và cơ sở dữ liệu của Mỹ đã được đổi tên đồng loạt ngay trong ngày 27/8. Đây là điểm quan trọng nhất khi đánh giá hiệu lực pháp lý.
Reuters xác nhận sắc lệnh áp dụng đối với federal usage – cách sử dụng tên địa danh của chính phủ liên bang Mỹ – và không quyết định Canada, các tổ chức quốc tế hay các chủ thể khác phải gọi hồ như thế nào.
Nội dung sắc lệnh cũng chỉ yêu cầu:
Bộ Nội vụ Mỹ thực hiện việc đổi tên;
Board on Geographic Names phối hợp cập nhật;
GNIS thay “Lake Ontario” bằng “Lake America”;
các cơ quan thuộc chính phủ liên bang dùng tên mới trong tài liệu và hoạt động chính thức.
Văn bản không có điều khoản yêu cầu chính quyền Canada hoặc bang New York thay đổi cách gọi của họ. Do đó, tiêu đề như “Mỹ chính thức đổi tên quốc tế hồ Ontario” sẽ không chính xác. Cách chặt chẽ hơn là: “Mỹ đổi tên hồ Ontario thành Lake America trong hệ thống liên bang.”
Bang New York có đường biên trực tiếp với hồ Ontario nhưng chính quyền bang không có nghĩa vụ phải áp dụng tên “Lake America” chỉ vì sắc lệnh của Tổng thống. Thống đốc New York Kathy Hochul tuyên bố sau quyết định của Nhà Trắng rằng New York sẽ không gọi hồ theo tên này. AP cũng lưu ý sắc lệnh cập nhật hệ thống tên địa lý của Mỹ ở cấp liên bang, trong khi New York tiếp tục có thể sử dụng “Lake Ontario” trong phạm vi hoạt động của bang.
Điều này phản ánh cấu trúc liên bang của Mỹ: sắc lệnh hành pháp của Tổng thống có thể chỉ đạo các cơ quan thuộc nhánh hành pháp liên bang trong phạm vi quyền hạn của Tổng thống, nhưng không mặc nhiên biến mọi chính quyền bang thành cơ quan trực thuộc Nhà Trắng. Canada nhanh chóng bác bỏ tên gọi mới.
Thủ tướng Mark Carney nói tên Lake Ontario đã tồn tại hơn 400 năm, có trước cả Liên bang Canada năm 1867 lẫn Tuyên ngôn Độc lập của Mỹ năm 1776. Ông tuyên bố người Canada sẽ tiếp tục gọi đây là Lake Ontario. Thủ hiến Ontario Doug Ford cũng nói đây vẫn là Lake Ontario đối với người Canada và phần còn lại của thế giới.
AP cho biết không tồn tại một cơ quan quốc tế duy nhất có thẩm quyền bắt buộc mọi quốc gia phải sử dụng một tên thống nhất cho các vùng nước quốc tế. Tổng thống Mỹ có phạm vi quyền hạn rộng trong việc xác định tên địa lý mà chính phủ liên bang sử dụng, nhưng không thể buộc Canada làm theo.
Hồ Ontario là một trong năm Great Lakes và là vùng nước chung giữa Mỹ và Canada. Mỹ và Canada từ lâu điều chỉnh việc sử dụng các vùng nước biên giới thông qua Boundary Waters Treaty, ký ngày 11/1/1909 và có hiệu lực từ ngày 5/5/1910. Hiệp ước là văn kiện có tính ràng buộc pháp lý giữa hai nước và thiết lập cơ chế hợp tác thông qua International Joint Commission.
Hiệp ước xác định “boundary waters” là những hồ, sông và vùng nước mà đường biên giới quốc tế đi qua; đồng thời quy định hai bên có quyền tương ứng đối với phần vùng nước thuộc phạm vi của mình và đặt ra nguyên tắc cho hàng hải, sử dụng nước cũng như các dự án có khả năng ảnh hưởng phía bên kia biên giới.
Sắc lệnh 14420 chỉ xử lý tên địa lý trong hệ thống liên bang Mỹ. Nội dung văn bản không sửa Boundary Waters Treaty, không vạch lại biên giới quốc tế và không chuyển phần hồ thuộc Canada sang chủ quyền Mỹ. Do đó, việc đổi tên không nên được diễn giải thành:
“Mỹ tuyên bố sở hữu hồ Ontario.”
Đây là hai vấn đề pháp lý hoàn toàn khác nhau.
Vì sao Nhà Trắng đổi tên?
Trong sắc lệnh, Nhà Trắng lập luận hồ có vai trò quan trọng đối với thương mại, hàng hải, quốc phòng và lịch sử Mỹ. Chính quyền Trump cũng viện dẫn chi tiêu của Mỹ cho bảo vệ hệ sinh thái Great Lakes và hoạt động phá băng của Tuần duyên Mỹ. Đây là lập luận và số liệu được Nhà Trắng đưa ra để giải thích chính sách, không phải kết luận của một cơ quan quốc tế độc lập. Khi ký văn bản, ông Trump đồng thời liên hệ quyết định với căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Canada, cáo buộc Ottawa đối xử không công bằng với Washington.
Động thái diễn ra sau khi đàm phán thương mại hai nước đổ vỡ. Reuters và AP cho biết Mỹ áp mức thuế 50% đối với khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada, sau đó Ottawa thông báo các biện pháp trả đũa tương ứng đối với hàng Mỹ.
Tuy nhiên, tranh chấp thương mại và hiệu lực của việc đổi tên là hai vấn đề riêng. Thuế quan không mở rộng thẩm quyền pháp lý của sắc lệnh sang lãnh thổ Canada. Đây không phải lần đầu chính quyền Trump thay đổi tên một địa danh quốc tế trong hệ thống liên bang.
Ngày 20/1/2025, Tổng thống Trump ký Sắc lệnh 14172, chỉ đạo chính phủ Mỹ sử dụng tên “Gulf of America” thay cho Gulf of Mexico. Sắc lệnh 14420 về Lake America trực tiếp viện dẫn chính sách đã được thiết lập trong văn bản năm 2025.
Mô hình pháp lý giữa hai trường hợp khá giống nhau: Nhà Trắng có thể yêu cầu hệ thống hành pháp liên bang sử dụng tên mới, nhưng quyết định không buộc quốc gia khác phải thay đổi cách gọi. Do đó, trên cùng một bản đồ hoặc dịch vụ quốc tế có thể tồn tại nhiều tên gọi tùy quốc gia, ngôn ngữ hoặc chính sách của nhà cung cấp.
Tên ‘Lake Ontario’ có lịch sử hơn 400 năm
Tên Ontario có nguồn gốc bản địa.
AP cho biết “Lake Ontario” bắt nguồn từ từ “oniatarí:io” của người Huron, thường được giải thích với nghĩa liên quan “hồ nước sáng”. Tên hồ xuất hiện từ trước khi Canada và Mỹ hình thành dưới cấu trúc quốc gia hiện nay. Đây cũng là lý do Thủ tướng Canada Mark Carney nhấn mạnh rằng tên hồ có lịch sử lâu đời hơn cả hai quốc gia.
Tuy nhiên, yếu tố lịch sử không quyết định trực tiếp câu hỏi Tổng thống Mỹ có thể yêu cầu các cơ quan liên bang sử dụng tên khác hay không. Về mặt pháp lý, vấn đề trọng tâm là phạm vi quyền hạn của chính phủ Mỹ đối với hệ thống tên địa lý liên bang, không phải ai đã đặt tên trước.
Cần phân biệt ba cấp độ tên gọi
Sau sắc lệnh ngày 27/8, hồ có thể được gọi khác nhau tùy chủ thể:
Cấp liên bang Mỹ: “Lake America” sẽ được đưa vào GNIS và sử dụng trong các cơ quan liên bang sau khi Bộ Nội vụ hoàn tất quy trình.
Bang New York: chính quyền bang tuyên bố tiếp tục không sử dụng tên “Lake America”.
Canada và quốc tế: Canada tiếp tục gọi là Lake Ontario; sắc lệnh của Mỹ không bắt buộc các quốc gia hoặc tổ chức quốc tế thay đổi tên. Đây là cách phân loại quan trọng để tránh biến một thay đổi hành chính trong hệ thống Mỹ thành một quyết định đổi tên có hiệu lực toàn cầu.
